ziya paşa

(bkz: ziya)*

adana da bir bulvarın adı olup sırasıyla gazipaşa bulvarı ve atatürk caddesine paraleldir.

vakti zamanında namık kemal le tartışma içine giren yazar.

türk şair ve devlet adamı. meşrutiyet yönetimini gerçekleştirmek üzere kurulan yeni osmanlı cemiyeti'ne girdi. 1867 yılında namık kemal'e birlikte paris'e kaçtı. bir süre sonra londra'ya geçerek orada yeni osmanlılar'ın yayın organı olarak çıkmaya başlayan hürriyet gazetesinde namık kemal'le birlikte çalıştı. kanunuesasi encümeni üyeliğinde bulundu. ikinci abdülhamit döneminde vezirlik rütbesiyle suriye valiliğine gönderildi. daha sonra konya, adana valiliklerine atandı. son görevi sırasında adana'da öldü.

şiir ve inşa adlı makalesinde türk edebiyatının sade dil ve anlatıma yönelmesini, halk şiiri kaynağından yararlanmasını öngörmüştür. kendi şiirinde ise, divan edebiyatı geleneğine büyük ölçüde bağlı kalmıştır. yazılarında, hatta şiirlerinde batı uygarlığının üstünlüklerini gösterdi; zulme, haksızlığa, suistimale, gericiliğe şiddetli bir dille eleştiriler yöneltti.

(bkz: endülüs tarihi)

"dinime sebbeden (söven) bari müselman (müslüman) olsa" dizesinin sahibidir..

''ayinesi iştir kişinin lafa bakılmaz ''gibi şu gün bile en mantıklı gelen cümleyi söylemiş, hazır cevaplığı ile ünlenmiş tarihi kişiliğimizdir.

gezdim diyar-ı küfrü beldeler kaşaneler gördüm
dolaştım mülkü islamı viraneler gördüm. beyitiyle dönemini en iyi biçimde tanımlayan şair.

Eşşek alim olmaz taş taşımakla tekkeye
Adam insan olmaz gitmek ile mekkeye

Erbab-ı kemali çekemez nakıs olanlar
Rencide olur dide-i huffaş ziyadan

Kem asla necabet mi verir hiç üniforma
zerduştü palan giyse eşşek yine eşşek

Ehli keyfe keyif verir kahvenin kaynaması
Eşşeği yoldan çıkarır sıpanın oynaması

idrak-i meali bu küçük akla gerekmez
Zira bu terazi bu kadar sıkleti çekmez

Ainesi işidir kişinin lafa bakılmaz
Kişinin görünür rütbe-i aklı eserinde

- toplumcu bir şairdir ve fransız ihtilalinden etkilenmiştir.
- terkib-i bent ve terci-i bentleriyle ünlenmiştir.
- şiir ve inşa makalesinde divan edebiyatını eleştirmiş fakat harabat adlı esrinde divan şiirini savunmuştur. bu çelişki üzerine namık kemal tarafından tahrib-i harabat ve takip adlı eserlerinde ziya paşa'yı eleştirmiştir.

'halk şiiri eşek anırmasıdır!' demiş olan şairimiz.
(bkz: harabat)

akıl- duygu çelişkisini en çok yaşayan kişidir.
hikemi( didaktik ) şiirler yazmıştır.
şiir ve inşa makalesinde halk edebiyatını savunmuş, harabat adlı eserinde ise divan edebiyatını savunmuştur. bu yüzden namık kemal ile araları bozulmuştur.
en ünlü şiiri terkib- i bent' tir. bunun içinde çok fazla özdeyiş tarzında söz vardır.
zafernameadlı hicvinde şiir ve düzyazı iç içedir.
en önemli çevirisi j. j. roussau ' dan emile' dir.

(bkz: ziya paşa parkı)

tanzimat edebiyatının kafası karışık şairi olarak tanımlanır. namık kemal kendisinden "dönek" diye bahseder.

(bkz: #4409696)

kendisi çağının ayarmatör üdür.

sinasi ve namik kemal ile birlikte, tanzimat donemi, turk edebiyatinda batililasma hareketinin ve modernlesmenin kurucularindan olmustur..
acaba kendisi yeni lise mufredatinda var midir?
bizim lise donemimizde, edebiyat derslerinde basimizin belasi olurdu.siirlerini gunumuz turkcesine cevirecez diye osmanlica sozlukleri hatim ederdik.

sen hem batici ol ,hemde siirlerinde divan edebiyatina ve geleneklerine bagli kal!
bize miydi garezin bre ziya pasa.!?
saka bir yana ,ilginc bir kisilikmis kendileri efendim..
turk siirinde, temelin; turk halk edebiyati olarak alinmasini uzunca bir sure savunduktan sonra tutup , aslinda divan edebiyati ,daha guzel ve zengin diyerek garip ikilemler yasamis( ozellikle harabat eserinin girisinde rastlanir bu sozlere) .. hem yenilesmeci hemde gelenekci olmustur.
bu biraz, hem materyalist olup hemde dindar olmak gibi bir sey ..
ozetlersem ;
politik ve modernlesmeye dair yazdiklarini hep duz yazi olarak kaleme almis,siirde ise gelenekci bir yon izleyip divan edebiyatinin disina cikmamistir.

iyi derecede fransizca bilirmis , ceviriler yapmasindan anlayabiliyoruz bu ozelligini.
tum celiskilerine ragmen ziya pasa'nin niyetine baktigimizda onun hep , hak, adalet,ozgurluk ve uygarlik gibi meselelere vurgu yapmis, toplumdaki bozuluklari elestirip yeni ve daha ahlakli insana dair yazmistir.
tercih-i bend ozellikle bu tur misralarinin en cok goruldugu eseridir.
kuru kuru yazmamis olalim, iste bir kac ornek sizin icin :

ikbal icin ahbabi siayet yeni cikti /
bilmez idik evvel bu dirayet yeni cikti ...
sirkat cogalip lafz-i sadakat modalandi /
namus tamam oldu hamiyyet yeni cikti ....

dusmanlara hababi zemm oldu zerafet /
dildardan agyara sikayet yeni cikti ....

tercumesini de yapalim;

daha iyi mevkiye yukselmek icin dostlari cekistirmek yeni cikti ,
eskiden bilmezdik bu beceriksizligi bu da yeni cikti...
hirsizlik cogalip sadakat sozu moda oldu ,
namusu bitirdik hamiyet yeni cikti ...
dusmanlara dostlari yermek incelik oldu ,
baskasina gonul dostunu sikayet ise yeni cikti...

nush ile yola gelmeyeni etmeli tekdir.
tekdir ile uslanmayanın hakkı kötektir.
nasihat ile yola gelmeyeni uyarmalı,
uyarılıpta yola gelmeyenin hakkı cezalandırılmaktır. diyen şair paşamız yönetim tarafından kıbrısa sürülünce namık kemal ile londraya kaçtı.

genelde hak adalet gibi siyasal. sosyal düşünce ve kavramları savunan şiirleriyle, halk dilinin yazı dili olmasını, halk şiirlerimizin değerlendirilmesini isteyen 'şiir ve inşa' adlı makalesiyle tanzimatçıların önemli isimlerinden olmuştur

dil ve edebiyat hakkındaki görüşleri birbirni tutmayan tanzimat birinci dönem sanatçıdır. şiir ve inşaa adlı makalesinde divan edebiyatını yerden yere vururken daha sonra yazdığı harabat adlı eserinde halk edebiyatını eşşek anırmasına benzetmiştir. en önemli esei hiciv tarzındaki zafernamedir. dönemin sadrazamı ali paşa'ya ayzılmıştır. edebiyatımızda ilk röpörtaj rüya'dır.ve ona aittir. batılı anlamda anı türünün ilk örneği de kendisine aittir. eserinin adı defter'i amal mukaddimesi dir.

harabat adlı eserine namık kemal tahrib_i harabat la cevap vermiş. ve bu yüzden edebiyatımızın en önemli versus öğelerinden biri namık kemal ile ziya paşa arasında oluşmuştur.

tanzimat edebiyatında öğretici şiirin önde gelen isimlerindendir. roman ve hikayeye ilgi duymayan sanatçı J.J.Russeau' dan 'emile' adlı yaptı türkçeye çevirmiştir.

allah'a tevekkül edenin yaveri haktır.
naşad gönül bir gün şad olacaktır. *

Terkib-i Bend 10

ikbâl için ahbâbı siâyet yeni çıktı
Bilmez idik evvel bu dirâyet yeni çıktı

(Yükselmek, iyi bir mevkiye gelmek için dostlarını çekiştirmek yeni çıktı, önceleri bu beceriksizliği bilmezdik, bu da yeni çıktı)

Sirkat çoğalıp lâfz-ı sadâkat modalandı
Nâmus tamam oldu hamiyyet yeni çıktı

(Hırsızlık çoğalıp sadakat sözü moda haline geldi, namusu bitirdik, hamiyet yeni çıktı)

Düşmanlara ahbâbını zemm oldu zerafet
Dildardan ağyâra şikâyet yeni çıktı

(Düşmanlara dostları yermek bir incelik oldu; başkalarına gönül dostlarından şikayet yeni çıktı)

Sâdıkları tahkîr ile red kaide oldu
Hırsızlara ikram ü inayet yeni çıktı

(Sâdık kişileri aşağılama, reddetme benimsenir oldu; hırsızlara ikram ve yardım yeni çıktı)

Hak söyleyen evvel dahi menfûr idi gerçi
Hainlere amma ki riayet yeni çıktı

(Her ne kadar doğruyu söyleyenler de önceleri nefretle karşılanmışsa da ancak hainlere uyma yeni çıktı)

Evrak ile ilân olunur cümle nizâmât
Elfâz ile terfîh-i ra'iyyet yeni çıktı

(Bütün düzenlemeler bazı kâğıtlar ile ilan olunur, söz ile halkın refaha eriştirilmesi ise yeni çıktı)

Âciz olanın ketm olunur hakk-ı sarîhi
Mahmîleri her yerde himâyet yeni çıktı

(Güçsüz olanın en belirgin hakkı saklı tutulur, himaye görenleri her yerde korumak yeni çıktı)

isnâd-ı ta'assub olunur merd-i gayûra
Dinsizlere tevcîh-i reviyyet yeni çıktı

(Gayretli kişiler taassubla suçlanırken dinsizlere özgü derin düşünce yeni çıktı)

islam imiş devlete pâ-bend-i terakki
Evvel yoğ idi işbu rivâyet yeni çıktı

(Devletin yükselmesine engel olan islamiyet imiş, önceleri yoktu, bu rivayet yeni çıktı)

Milliyyeti nisyan ederek her işimizde
Efkâr-ı Firenge tebaiyyet yeni çıktı

(Her işimizde millî benliğimizi unutarak Batı düşüncesine körü körüne bağlılık yeni çıktı)

Eyvah bu bâzîçede bizler yine yandık
Zîra ki ziyan ortada bilmem ne kazandık

(Eyvah bu oyunda bizler yine yandık, çünkü zarar ortada bu konuda bilmem biz ne kazandık)


şiirin sahibi.

divan edebiyatı geleneğine çok bağlı.
şiir, makale, hiciv ve antoloji yazarı.
tanzimatın fikir geliştiricisi.
haksızlık, hak, adalet ve özgürlük konularını ilk kez şiire sokan kişidir.
demokrasi ve insan hakları savunucusu.
eserleri:
şiir ve inşa (halk edebiyatı ve hece ölçüsünü savunan dil ve edebiyat),
harabat,
zafername ( batılı anlamda yazılan ilk yergi eseri ).

(bkz: #6983222)