zazaca

ülkemizin doğusunda tunceli bölgesinde rastlanabilecek bir dil ..
bazıları zazaca'nın kürtçe'nin kolu olduğunu savunsada, zazalar kürt olmadıklarını söylerler ve dillerinin de farkını dile getirirler..

kürtçe'nin en yaygın lehçesi olan kurmançki den farklı olan tunceli bingöl elazığ ve diyarbakırın kuzeyinde konuşulan. 1,5 milyon civarında konuşanı olduğu düşünülen hint-avrupa dillerinin iran dili grubuna dahil dildir.

kürtçeden çok farsçaya ve zerdüştlerin kutsal kitabının dili olan " avesta"ya yakın olan dil. bazı bilim adamları zazacanın kürtçenin bir lehçesi değil;başlı başına bir dil olduğunu savunmaktadır.

Zazaca, Kurmançça (Kürtçe) ve Farsça Hint-Avrupa dillerinin Batı-iranî alt-dil grubuna girmektedirler. Farsça ve Kürtçe Güney-Batı iranî diliyken, Zazaca bir Kuzey-Batı iranî dilidir. Fakat Kurmançça kendi içinde daha çok Kuzey-Batı unsurları içermektedir.
iranistik dilbiliminde Zazaca başlıbaşına bir dil olarak görülmektedir. Aynı şekilde ünlü Alman dilbilimci Oskar Mann da Zazacanın başlıbaşına bir dil olduğunu savunmuş ve bunu "Mundarten der Zâzâ. Hauptsächlich aus Siverek und Kor" (Zazacanın Ağızları. Özellikle Siverek ve Kor yöresinden) adlı çalışmasında ispatlamıştır. Oskar Mann'ın ölümünden sonra Karl Hadank bu çalışmayı Berlinde 1932 yılında bir kitap haline getirmiştir. Kitabının 18den 23. sayfasına kadar olan "Das Zaza nicht Kurdisch" (Zazaca Kürtçe değildir) bölümünde bu konuyu bilimsel olarak irdelemiştir.

zazaca kürtçe'nin 4 lehçesinden biridir. kendi başına dil olduğunu savunanlar olsada böyle bişey yoktur kürtçe'yi iyi bilen birisi çok rahatlıkla anlayabilir zazacayı. bir çok kelimede sadece bir harf değişikliği vardır. kürtçede olduğu gibi gırtlaktan konuşulmaz başkada bir farkıda yoktur. kürt olmadığını savunan zaza'lar ise kendi benliğini yitirmiş olmaktan öte bir gerçekliğe sahip değillerdir.

kürtceyle alakası yoktur zazalarla kürtler farklı oldukları icin kürt kardeslerimiz oba insanıdır zaza kardeslerimiz ise daglarda yasar dikkat edilirse zazacanın ve kürtcenin ayrılıkları farkedilir ama birbiriyle sürekli iletisim icinde olan bu dilleri konusan insanların cogu her ikisinide anlar.

kulağa hoş gelen kibar bir dildir.

(bkz: metin kemal kahraman)

(bkz: mikal aslan)

(bkz: ahmet aslan)

(bkz: yılmaz çelik)

kürtçe'yi anlamaları,konuşanlarını kürt yapmayacağı gibi zazaca'yı kürtçe'nin bir kolu yapmayacaktır.zira bir ispanyol ile portekizli'nin dilleri farklı olmasına rağmen birbirlerini anlayabilmektedir.bunun nedeni coğrafi bölgelerin ortak olmasıdır. (bkz: iber yarımadası)

aynı durum zazalar ve kürtler için de geçerlidir.aynı coğrafi bölgede yaşamaları nedeniyle diller birbirinden etkilenmiş olabilir.ama bu dillerin aynı olduğu anlamına gelmez.

bir başka husussa iki halkın birbirine karıştırılmasıdır.diyarbakır'ın kuzeyindeki kulp ilçesi çoğu kişiye göre kürt kökenli vatandaşlarımızın yaşadığı bir yer sanılsa da aslında orada yaşayanlar zaza kökenlidir ve zazaca konuşurlar.fakat aynı durum elazığ,bingöl ve erzincan'ın güneyi için geçerli değildir.çünkü buralarda kürt toplumunun çoğunlukta olmadığı bilinmektedir.

''ez toda zaf haskeno'' cümlesinin seni çok seviyorum anlamına geldiği dildir. Kürtçenin bir lehçesidir. Fakat türkçenin özbek lehçesine olduğu kadar uzaktır da birbirlerine kürtçe ile zazaca. Kelime oyunlarına açık bir dildir. Örneğin bir şarkı dinlemiştim sözleri şöyle idi; Name mi heso, name to heso, toraki beso, mıraki beso. (senin adın heso, benim adım heso, sana da yeter, bana da yeter. Heso kelimesi hem hasan hem ayı anlamına gelmektedir. Metin kemal kahraman'ın meymane usari (yaz misafiri) adlı şarkısı dinlenmelidir.

bazı dilbilimcilere göre kendisi bir lehçe değil, başlı başına bir dildir.

açıklamasında suni dillerin köklü bir dilmiş gibi anlatıldıgı, lehçelere şivelere bölünüerek aksettirildigi yerel dil türüdür.

(bkz: preyi deve yapmak)

büyükbaba ve büyükannelerimizin konuştuğu, bizim onları anlamakta zorluk çektiğimiz ve zazaca söyledikleri cümleleri tekrar türkçeye çevirtip öyle söylemek zorunda kaldıkları dil.

dedelerimin konuştuğu benimde az çok bildiğim dil... Kürtçeyle alakası yoktur... başlı başına bir dildir.

dünyada müzik yapmaya en uygun dil.

kim konuşursa konuşsun, hele de memleketten uzaktaysam gidip yanaklarından öpme, sıkıca sarılma hissi uyandıran anadilimdir.

oscar mann haricindeki bütün bilim adamları kürtçe'nin lehçesi olduğunu kabul etmekle beraber zazalarda kendini kürt adleder. kurmanc kürtçesi konuşanları ise farsçadan etkilenmiş kürtler, kürdümsüler diye adlandırırlar. dil kurmanci ile azerice-türkçe kadar farklıdır birbirinden. herhangi birini biliyorsanız diğerini kısmen anlarsınız.

dipnot: bugun kendini ayrı bir millet olarak görenleri; sunni ve devlet yanlısı zazalar olup, kurmancların komunizme kaymalarından dolayı kendilerini kürt adletmezler. alevi zazalar ise kürtlükleri ile övünürler.

globalleşme, kentleşme ve kültürel asimilasyon neticesinde günümüzde zazaca kaybolmaya yüz tutan diller sınıfına girmiştir.
zazaca'nın yazılı edebi ürünlerinin geçmişten günümüze pek zengin olmaması ve kurumsal kimliğe ait olmaması geleceğe taşınmasını zorlaştırmaktadır.

zazaca kürtçeye göre daha kibar,sade bir dil gibi geliyor bana.biraz italyancadaki acelecilik var zazacada.şarkılara çok yakıştığı kesin,şiir misali akıyor şarkılarda.bunun yanında lehçe ve şiveyle ilgili bilgilerime dayanarak söylüyorum.eğer çuvaşça ve yakutça tükiye türkçesinin bir lehçesiyse-ki okuduğunuzda ya da birisi konuştuğunda hiçbir şey anlamazsınız-zazaca da kürtçenin lehçesi değil,şivesi olabilir ancak.

bir kaç batılı dilbilimcinin (Peter Lerch,Friedrich Müller,Albert van Le Coq vb.) araştırmaları sonucu hint-iran dil ailesinin başlı başına bir dili olarak ortaya koyduğu ve diğer birkaçının ise kürtçenin bir lehçesi olarak kabul ettiği dil veya lehçe. Umarım en kısa zamanda bu sorun türk-kürt çatışmasında olduğu gibi bir savaş nedeni olmaz. Zazaların sloganı barış içinde yaşayabilmektir. Bu araplarla,kürtlerle,türklerle veya iranlılarla olabilir farketmez. önemli olan insan ve onun hayatıdır. Zazaların bu barışçıl yönleri bilinmeden tarih boyunca illa kendilerini dayatmayan yöntemi veya büyük savaşlara girişmeden bugünlere kadar nasıl gelebildiğini ve hala nasıl varlıklarını koruyabildiğini anlamak güç olur. not:bir entryde Seni çok seviyorumu zazacada Ez toda zaf heskena yazılmış ordaki toda değil tora olmalı.doğrusu bu:> "Ez tora zaf heskena."

ögrenmekte cok zorlandigim güzel bir dil. * *

filolojik, morfolojik, lenguistik ve fonetik olarak kürtçe denilen ilkel dille en ufak bir benzerlik dahi göstermediği ispatlanan özgün dil. bunu kürdolojinin babaları kabul edilen minorsky, jaba gibi ilimadamları bile kabul etmiştir.

bazı arastırmacılar ise zazaca'nın bir türk boyu olan gur türklerinin konuştukları dille çok yakınlık gösterdiğini ifade eylerler.

kırmançilerin varolmasından hoşlanmadıkları kürtçe ağzı.

zazaca da osetçe de kürtçenin bir lehçesidir.hatta ve hatta tacikçe,Darice ve ermenice gibi.

seni seviyorum hiçbir dilde o denli (zazaca'daki gibi) güzel söylenmez.