domates

Ketçap yapımında kullanılan maddelerden bir tanesidir.

görsel

görsel

Domates (Solanum lycopersicum), patlıcangiller (Solanaceae) ailesinden anavatanı Güney ve Orta Amerika olan bir yıllık yenebilen bir otsu bitki türü.

1-3 metre boya sahip olan domates bitkisinin hafif odunsu bir gövdesi vardır. 10-25 cm uzunluğunda olan yapraklarının üzerinde 5-9 yaprakçık bulunur. Yaprakları tüylüdür. 1-2 cm uzunluğunda ve genellikle sarı olan domates çiçekleri bir sap üzerinde 3-12 adettir. Genellilke kırmızı, yenilebilen meyvesi yabani bitkilerde 1-2 cm çapında iken, kültür bitkilerinde daha büyüktür.Çoğu vitamin bu meyvede bulunur ve kanseri önleyici yapısı vardır.Bu vitamin ve önleyici minareller domatesin kabuğunda bulunur. Kabuk-vitamin, çekirdek-çoğalma.

ABD'de 1893 yılında mahkeme sebzelerle birlikte saklanıp yenildiğinden onu sebze diye sınıflandırmıştır fakat gerçekte meyvedir. Domatesin ilginç bir tarihi vardır. Bolivya ve Peru da yabani sarı renkli bir domates türü bulunmuş ve sonra Meksikada yetiştirilip, Kristof Kolomb'un Amerika'yı keşfinden sonra Avrupa'ya gemilerle gönderilmiştir. italyanlar sarı renginden ötürü onu altın elma olarak adlandırdı, ama çok geçmeden kırmızı türleri ortaya çıktı. Domates Amerika'da ilk defa Thomas Jefferson tarafından yetiştirildi. Ama pek çok insan zehirli olduğuna inanarak yemeyi reddetti, ta ki 1900'e kadar. Uzun zaman önce, pek çok Avrupalı için aşk elmasıydı, çünkü insanları romantik yaptığına inanılıyordu. Dünyada pek bilinmeyen bu meyve çok etkilidir.

2005 yılının verilerine göre Dünya'da her yıl 125 milyon ton domates üretiliyor.En geniş üretimi yapan Çin, onu ABD ve Türkiye izliyor.

(http://tr.wikipedia.org/wiki/Domates).

Domates Peru civarında çıkarak muhtelif memleketlerde ve yaklaşık 1900 yıllarında Adana’da yetiştirilmeye başlanmıştır.
Ucuz ve bol vitamin kaynağı olan domates besleyici ve lezzetli özelliğinden dolayı dünyanın birçok ülkesinde en çok üretilen sebzelerdendir. Turfanda olarak yetiştirilebilmesi nedeni ile her mevsimde tüketilebilmektedir. içinde A, B1, B2, C, K vitaminleri, niacin, protein, yağ, karbonhidrat, potasyum, kalsiyum ve demir bulunur. Taze olarak yenildiği gibi salça, domates suyu, konserve turşu, reçel, ketçap, şeklinde de değerlendirilebilmektedir. Tek yıllık bir bitkidir. 5-6 kg domatesten yaklaşık 1 kg salça elde edilebilir. 250-400 bin adet tohumu 1 kg gelir.

1830 yılına kadar zehirli olduğu sanılan sebze.

memeleketimizde, tanınmaya başladığı ilk dönemlerde meyve olarak tüketilmiştir.

Domates Dünya'ya Amerika kıtasının keşfinden sonra yayıldığı söylenen bir sebzedir. Ben bunun doğru olduğunu düşünmüyorum artık. Amerika'nın keşfinden önce de Asya mutfağında domates kullanılmış olabilir.

Neden mi?

Çocukluğumda oturduğumuz evin bahçesinde domates yetiştiriyorduk. yaşım elli. yıllar öncesinden bahsediyorum yani. o domatesler burnumda tütüyor resmen. kabuğu incecik, lezzeti sanki cennettendi. bugün yediğimiz domateslere benzemiyordu. bu günkü hormonlu domatesler belki o günkü domatesleri şöyle bir hatırlatır. ama lezzet açısından arada fark var.

maksadım çocukluk anılarımla sizi meşgul etmek değil. Bundan on yıl kadar önceydi yanlış hatırlamıyorsam. Ya Hürriyet ya da Milliyet gazetesinde okuduğum bir haber ilgimi çekmişti. Çin'li arkeologlar bir araştırma yaparken 3000 yıllık bir bambu bulmuşlar. Bambu mumla ile doluymuş ve içerisinde bir takım tohumlar varmış. Bu tohumların sonradan kullanılmak üzere bu yöntemle muhafaza edilmiş olabileceğini düşünmüşler. Tohumların ne tohumu olduğunu öğrenmek için bilim adamlarına inceletmişler. Tohum domates çekirdeğine benziyorumuş. Üşenmemişler ve tohumu ekmişler. Sonra da ürünler yetişince afiyetle yemişler. Yedikleri sebze bu günkü domatesi şöyle bir hatırlatıyormuş, ama lezzet açısından arada fark varmış. Tadını çok beğenmişler.

Yaşımın elli olduğunu söylemiştim. Dünyada yirmi yıldır hormonlu tarım yapılıyor. Hiç bir sebzenin tadı tuzu yok. Belki domatesin gerçek tadını bilmeyen Çinli bilim adamlarının yediği sebze gerçek domatesti? Olamaz mı? Çünkü domateslerin genetiği son yirmi yılda çok değişti.

Yani öyle sanıyorum ki domates Asya'da binlerce yıldır vardı. Muhtemelen hazreti Mevlana'da domates yemiş olabilirdi. Oysa Murat Bardakçı Fatih Altaylı ile yaptığı Tarihin Arka Odası isimli bir televizyon programında Elif Şafak'a bir romanından ötürü göndermede bulunmuştu. Elif Şafak o romanında Mevlana'ya domates yediriyormuş. Murat Bardakçı Anadolu'da o devirlerde domates yetişmediğini düşüyor olabilir. Ama o kadar emin olmamak lazım bence.

(bkz: tarihin arka odası)

bir meyve olmasına rağmen, bir çok kişinin sebze olarak tanımladığı besin öğesi.

yakın zamanda yüksek oranda zamlanacağını düşündüğüm bir besin ürünü.
Edit: şuan kilosu 10TL oldu.

hormonsuz haliyle kanserin en etkili silahıdır.

a, c ve e vitamini zengini, gerçek mevsimini unuttuğumuz dört mevsim mutfaklarımıza giren sebze. sebze derken uzmanları hala sebze mi yoksa meyve mi karar veremiyor, son noktayı ben koyuyorum *.

içerdiği asit sayesinde nasır yakısı olarak da kullanılabilen sebze.

nasıl muazzam bir ahmaklığın ortasında bulunduğumuzun birincil dereceden ispatıdır, canlarım.

daha birkaç sene önce yumurta gibi ve fabrikasyon görünümlüleri makbul ve pahalı iken, demin kontrol ettiğim üzere şimdilerde eciş bücüş olanları makbul ve pahalı.

ya insanlara hakikati öğrenebilecekleri zamanı ve imkanı yaratmak için okul önlüklerini ve plazaları yakacağız ya da gitgide ebevenylerimize benzeyeceğiz.

hakikati söyleme işini; baba parası yemesinden mütevellit hakikati öğrenmeye zamanı olan bir avuç dürüst insana bırakıp, onlara da küfürü basacağız. haliyle de sık sık ihanete uğrayacağız.

neyse, seçim yapabilecek durumda bile değilsiniz, değil mi sevimli orta direk mensuplarım?

meraklısına not: fabrikasyon görünümlülerden aldım, hem hava kirliliğine de bayılırım. uyum sağlayabilen mahlukatlarız. galiba en iyi yaptığımız iş de bu zaten. bolşeviklere kafam girsin.

sivri biberden cok daha lezzetli olmasina ragmen cogu zaman ondan daha ucuza satilan sebze.

sarı ve küçük renkli olan bir türünden reçeli yapılan harika meyvadır.

pek çok Avrupalı için aşk elmasıydı, çünkü insanları romantik yaptığına inanılıyordu. fatih sultan mehmet domates yememiştir. ama ben yedim. o zaman ben daha romantiğim.

makedonyalı türklerin patlıcan dediği sebze.

edit: şaka değil. patlıcana da kara patlıcan derlermiş.

fransız bilimadamlarının yaptığı bir araştırmaya göre 'çok faydalı' olduğu sonucuna varılan meyve. ne önemli bilgi ama...

(bkz: meyve)

ne kromozom sayısı, ne latince ismi, ne kaç vitamin bulundurduğu ne kabuğunda bulunan madde, ne vücudumda ne işe yaradığı, ne de sebze mi meyve mi olduğu domatesin çekirdeği kadar umrumda değildir.

domates kusursuzluğun göstergesidir. domates sadece domates değildir. domates tutkudur.

kesinlikle köylerden getirtilmesi gereken sebze ya da meyve.

şehir içlerinde çok nadir rastlanıyor güzel ve doğal olanlarına. diğerlerinin tümü hormonlanmış tatsız ve sarılı domateslerden oluşuyor. domates demeye dilim bile varmıyor bunlara.

ülkemizde yetişebilen bir toprak bitkisidir.

Osmanlıya amerika kıtasından gelmiş sebzedir. Eğer bahçenizde yetiştiriyorsanız ve oluşan her domates alttan çürüyorsa yapmanız gereken domates yeşil iken onu iple havaya kaldırmak toprağa değmemesini sağlamak ve sulama işini de yağmurlama olarak yapmamaktır . Böylece hayatınızda yiyeceğiniz en güzel domatesi yetiştirebilirsiniz.

anavatanı amerika kıtası olan sebzedir. amerika'nın keşfi ve akabinde iliğinin kemiğinin kurutulması çalışmaları süresince patates ve birçok başka tropik meyve-sebze ile avrupa'ya taşınmıştır. izmirli kırsal kesim insanı domat der buna, kısa keser.

soslarda ve salatalarda sikca kullanilan sebze.

fuzuli'nin, yaşasaydı, "leyla ile mecnun" yerine "rapsodik ile domates" adlı bir eser yazmasına neden olacak kadar, rapsodik nickli uuser ile arasında özel bir bağ olan sebzedir.*