rubai

dörtlük anlamına gelir. (bkz: rabia) büyük üstadları çoktur. bir örnek vermek gerekirse:
sepet sepet yumurta
bu ne güzel gül
ben seni çok sevdim
yaşasın 23 nisan. dizeleri örnektir.

Divan edebiyatında bir nazım şeklidir. Türün son başarılı temsilcisi yahya kemal'dir.

Rubai, aruz ölçüsüyle yazılır. Birimi 4'lüktür. 4 dizelik (mısralık) bir Divan Edebiyatı nazım biçimidir. Rubailerde birinci, ikinci, dördüncü dizeler uyaklı, üçüncü dize ise serbesttir. iki beyitlik kıtalar biçiminde yazılmış rubailer de vardır. Her dizesi birbiriyle uyaklı rubailere "rubai-i musarra" ya da "terane" adı verilir. Rubainin, aruzun hezec bahrinden 24 kalıbı bulunur. Bunlardan; mef'ûlü birimiyle başlayan 12 kalıba "ahreb", mef'ûlün birimiyle başlayan öbür 12 kalıba da "ahrem" denir. Kalıpların sonu "fâül" ya da "fa" birimiyle biter.

uğrundA dertlere düştüğüm sevgili,
bir başkasına tutulmuş, o da dertli,
derdimin dermanı kendi derdinde,
hekim hasta olunca kime gitmeli?

Divan edebiyatı nazım şekli.

aaaa ve axax şeklinde kafiyelenenlerine rubai-i musarra denir.

için temiz olmadıksan sonra
Hacı hoca olmuşsun kaç para
Hırka,tespih,post,seccade güzel
Ama Tanrı kanar mı bunlara?

ömer hayyam

Aruz ölçüsünün belli kalıplarıyla yazılan dört dizelik nazım biçimi. Uyak düzeni genellikle AAxA biçimindedir. Bütün dizeleri birbirleriyle uyaklı olan rubaiye ise "rubai-i musarra" denilmiştir. Rubai vezinleri de denilen aruz kalıplarının sayısı 24' tür. Bunlar 12' şerlik iki kümede toplanmıştır. Türk edebiyatında mef'ûlü parçasıyla başlayan ahreb kümesinin yalnız dört kalıbı kullanılmıştır. Genellikle felsefî, düşünsel temleri işlemede kullanılan rubai biçimi Arap ve Türk edebiyatına iran edebiyatından geçmiştir. Farsçada bir adı da, "terane" dir. Arap edebiyatında ise "dübeyt" (iki beyit) terimiyle karşılanmıştır. Arapça olan rubai sözcüğü "dörtle ilgili, dörde ilişkin" anlamındadır; çoğulu "rubaiyat" tır. Rubai biçimini ölmezleştiren Ömer Hayyam (11. ve 12. yüzyıl) olmuştur. Yanlış olarak bir aşk ve şarap şairi sayılan bu iranlı şair, yaşama bakışıyla bir yaşam felsefesi geliştirmiştir. Türk edebiyatında 12. yüzyıldan başlayarak rubai biçiminin kullanıldığı bilinmektedir. Ama rubai, gazel, kaside, mesnevi biçimleri ölçüsünde yaygınlaşmamıştır.
(bkz: ömer hayyam)

ömer hayyam'dan:
camiye gittim ama allah bilir niye
ne namaz kılmaya ne dua etmeye
eskiden bir kilim aşırmıştım camiden
o eskidi gittim yenisini yürütmeye.

bir faiz ahmed faiz şiiri :

senin yitik anılarındı önceki gece yüreğimi ürperten
ilkbaharın çorak bahçelere gizlice girmesi gibi
çölü usulca yalaması gibi sabahın serin esintisinin
kendini iyi hissetmesi gibi bir hastanın, yok başka bir nedeni

insan
ya hayrandır sana, ya düşman.
ya hiç yokmuşsun gibi unutulursun
ya bir dakka bile çıkmazsın akıldan...

(bkz: nazım hikmet)

kendine özgü bir ölçüsü olan, 4 dizelik (mısralık) bir divan edebiyatı nazım biçimidir. en önemli özellikleri ise;
* konuları aşk, şarap ve tasavvufdur.
* edebiyatımıza, iran edebiyatidan geçmiştir.
* kafiye düzeni aaxa yada aaaa biçimindedir.
* genelde mahlasızdırlar.
* dörtlüklerden oluşmaktadır.

dörtlüklerle oluşturulan divan şiiri türü.

hemişe aşig könlü biryan bolur
her nefes garib gözi giryan bolur
sufilerin dilegi mehrab,nemez
er kişinin arzusu meydan bolur

derde gama yatkın yüreğime acı
bu tutsak cana,garip gönlüme acı
bağışla meyhaneye giden ayağımı
kızıl kadehi tutan elime acı...

bir kedi gölgesi gördüm sandım,
gölgesi değil tanrı'ymış..
tanrı'yı gördüm sandım,
tanrı değil gölgeymiş.

g.m.s.

(bkz: ömer hayyam)

sarılıp yatmak mümkün değil bende senden kalan hayale
halbuki sen orada şehirmde gerçekten varsın etinle kemiğinle
ve balından mahrum edildiğim kırmızı ağzın, kocaman gözlerin gerçekten de var
ve asi bir su gibi teslim oluşun, ve beyazlığın öyleki dokunamıyorum bile

(bkz: nazım hikmet ran)
(bkz: rubailer)

"kimdir ki gamında nale vü zar etmez
derdin sana nale ile izhar etmez
feryadına hiç kimsenin yetmezsin
feryad ki feryad sana kar etmez"

tek bentle kurulmuş nazım şekilleridir. bu bent dört mısradan oluşur. bazı kaynaklarda dü-beyt olarak da geçer. bunun sebebi bazı çevreler tarafından iki beyitten müteşekkil bir nazım çekli olarak görülmesidir.
iran'da doğmuş olan bu nazım şekli a-a-x-a şeklinde kafiyelenir. bu yönüyle de manilere benzer.
ahrem ve ahreb olmak üzere iki aruz kalıbı ile yazılırlar. kimi rubailerde her mısrada ayrı vezin kullanılır.
genel olarak, aşk, meclis, meclisteki unsurlar ve ağlenceyi konu edinirler.
rubailerde genellikle mahlas kullanılmaz ve söylenmek istenenin özü verilir.

(bkz: hayyam rubaileri)

çağdaş bir örneğini turgut uyar'ın şöyle verdiği şiir türü:

haydi ben geldim oturup konuşalım ey gök
bütün altın tarlası bütün komşularımla
tarla tapan ırgat esnaf bütün komşularımla
in dolaş bir yerlerde buluşalım ey gök

bir orhan veli şiiri. şöyledir:

RUBAi

Ömrün o büyük sırrını gör bir bak da
Bir tek kökü kalmış ağacın toprakta
Dünya ne kadar tatlı ki binlerce kişi
Kolsuz ve bacaksız yaşayıp durmakta.

nazım hikmet'ten bir rubai:

bu bahçe, bu nemli toprak, bu yasemin kokusu, bu mehtaplı gece
parıldamakta devamedecek ben basıp gidince de,
çünkü o ben gelmeden, ben geldikten sonra da bana bağlı olmadan vardı
ve bende bu asrın sureti çıktı sadece...

çürüksüz berrak bir kış günü
sımsıkı etini dişlemek
sıhhatli beyaz bir elmanın
Ey benim sevgilim!
Karlı bir çam ormanında nefes almanın özgürlüğüne benzer
Seni sevmek