transendentalizm

Aşkıncılık (deneyüstücülük) , felsefede genel anlamıyla, hem duyulara dayalı deneyimden elde edilen gerçeklikten hem de insan usuyla ulaşılabilir olduğu öngörülen gerçekliğin bilgisinden çok daha yüce ve yüksek bir gerçeklik olduğunu öne sürmektedir. Bu anlamda neredeyse bütün aşkınsalcı öğretilerin tinsel alan ile maddesel alan ayrımı üstüne temellendirildikleri söylenebilir. Yalnızca düşünsel sezgi yoluyla gerçek anlamda bilinebilir bir nitelik taşıyan "Saltık iyi"nin deneyötesi varlığını kesinleyerek, "aşkınlık" kavramını bir felsefe kavramı olarak ilk Platon geliştirmiştir. Daha sonraları ise tanrıbilim yönelimli ortaçağ fılozofları aşkınlık kavramını tanrısallığa uygulayarak, Tanrı'nın deneyden elde edilmiş tasarımlar yoluyla ne betimlenebilir ne de anlaşılabilir olduğu düşüncesi doğrultusunda "olumsuzlamacı tanrıbilim" yaklaşımını temellendirmişlerdir. Nitekim Tanrı'nın doğanın dışında varolması anlamında aşkın olması düşüncesi Hıristiyanlık, Yahudilik ve Müslümanlik dinlerinin, özellikle de bu dinlerin ortodoks anlayışlarının en temel ilkesidir. Modern felsefenin başlarındaki aşkınsalcılık yaklaşımı, bütün gerçekliğin tümüyle saltık tinin ya da istencin dışavurumu olduğunu zaman XIX. yüzyılın egemen felsefe akımı "saltık idealizm"in doğmasına da zemin hazırlamıştır.

kaynak: http://www.felsefeekibi.com/site/default.asp?PG=1440

eskilerin, mütealiye olarak adlandırdıkları ve genellikle, 'transandantalizm' şeklinde yazılan, insan bilgisinin niteliğini ve ilkelerini öncelikli olarak saptamak amacıyla deney alanının ötesine gitmeye çalışan anlayıştır. ya da yaygın bir tanımından hareketle idealizm ile materyalizme seçenek olarak ortaya atılan bir üçüncü felsefi yaklaşımdır.

Evrenin yaratıcısının, evrendeki varlıkların niteliklerinden tümüyle farklı olduğu için onlara benzetilerek anlaşılamayacağını savunan görüştür.

(bkz: adamlar aşmış abi ya)