can bus

Controller Area Network Bus. (Denetleyici Alanı Ağ Veriyolu)

otomotiv sektöründe kullanılan araç kontrol sistemidir. en azından en basit açıklaması budur.

araçların içindeki cihazların birbirleri ile kurdukları özel ağın ismidir. ayrıca sae ve cia nın standartlarına uyanlar j1939 protokolünü kullanılar.
id tabanlı çalışır. aynı anda pekçok node tek bir 2li kablo üzerinden sisteme dahil olabilmektedir.

seri olan bir veri yoludur.
1983 yilinda bosch tarafindan gelistirilmis olup 1986 yilinda intel ile birlikte sunulmustur.

Bu sistemi gelistirmenin amaci; araclardaki kablo kalabaligini azaltarak hem üretim maliyetini düsürmek hem de araclarin agirligini azaltmak.
Eskiden bir arac icerisinde kullanilan kablo uzunlugu yaklasik olarak 2 kilometreyi bulmaktaydi. Burada kontrol modülleri (arac beyinleri) birbirleriyle kablolarla bagli bulunuyordu ve analog olarak veri degisimi gerceklestiriliyordu. Bu sistem sayesinde bütün modüller birbirleriyle cok az kabloyla bagli ve verileri dijital (0 ve I) olarak degistiriliyorlar. Tabi burada modülleri birbirleriyle iletisimin düzgün bir sekilde gerceklesebilmesi icin CAN-Protokoll (konusma veya iletisim kurallari) bulunuyor (Bir osiloskop sayesinde bulu iletisimi izlemek mümkün.)

Örnegin;
Yeni model araclarda siklikla karsilasilabilinir.
Araca binildiginde anahtar anahtar deligine yerlestirilir (anahtarsiz olanlarda var prensip ayni onlar sadece radyo sinyali göndererek calisiyor).

Ana modül: sen kimsin?
Anahtar: benim anahtar.
Ana modül: vin (bkz: Araç kimlik numarası) numarani göster!
Anahtar: YS3F84A589F589CCS
Ana modül: dogru.
(direksiyon kilidi acilir)

bir baska örnek:
Radyonun acma dügmesine basilir. Bu esnadaki iletisim suna benzer sekildedir.

Radyo: Acma dügmeme basildi acilmak istiyorum.
Ana modül: Haberim var vin numarani söyle! (radyonun calinmasina engel olmak icin)
Radyo: YS3F84A589F589CCS
Ana modül: vin numaran uyumlu. Acilman icin gerekli 12 Voltu alabilirsin.

Radyo acilir, direksiyonda bulunan ses yükseltme dügmesine basilir, sola sinyal verilir.

Radyo: ses acma dügmesine basti sesi arttiriyorum.
Ana modül: Haberim var sesi arttir.
Radyo: anlasildi.
Ana modül: Sola sinyal veriyor sol höperlörlerden sinyal sesi ver.
Radyo: Anlasildi, sol höperlörlerden sinyal sesi veriyorum.

Bu iletisimler mikro saniyeden daha kisa bir sürede gerceklesiyor.

daha sonra bu sistem otomasyon tekniginde, asansörlerde, tipta, uzay ve havacilikta, ses sistemlerinde, demir yollarinda, gemilerde, piroteknikte, tarimda, güvenlik sistemlerinde de kullanilmaya basladi.