destan

toplumu derinden etkileyen savaş, doğal afetler, göç, istila, kıtlık gibi olayların bir ozan tarafından dile getirilmesiyle oluşur. Nesilden nesle, çağdan çağa sözlü gelenekte aktarılarak oluşan anonim metinlerdir. Manzumdurlar. ortaya çıkabilmesi için mutlaka ulus vicdanına derin izler bırakan bir tarih ya da toplum olayının olması gerekir. kahramanları olağanüstü özelliklere sahiptir. bununla birlikte anlatılan olaylar da sözlü gelenekte aktarılarak günümüze ulaştığı için zamanla olağanüstülük kazanmıştır. türk destanlarında ışık, ağaç, kırk *, bozkurt, ak sakallı dede, ok yay, at motifleri yer alır. Bu motifler islamiyet öncesi türk toplumundaki sosyal hayatın inançlarını, o dönemin zihniyetini yansıtır. Her destan ait olduğu toplumun sosyal, siyasi, askeri, dini, kültürel özelliklerini bünyesinde barındırır.

ikiye ayrılır:
a) Doğal destan
b) yapay destan

A) Doğal destanlar:
1) Türk destanları
(islamiyet öncesi)
- Yaradılış
- Saka Türkleri'nin Alp Er Tunga ve Şu destanları
- Hunların Oğuz Kağan destanı
- Göktürklerin bozkurt ve ergenekon destanları
- Uygurların türeyiş ve göç destanları

(islamiyet sonrası)
- Kırgızlar'ın manas destanı
- karahanlılar'ın satuk buğra han ve seyit battal gazi destanları
- danişmendler'in danişmend gazi ve köroğlu destanları

2)Dünya destanları
- iranlılar'ın şeyhnave destanı
- Hintliler'in mahabarata destanı
- Japonlar'ın şinto destanı
- Ruslar'ın igor destanı
- Almanlar'ın nibelüngen destanı
- yunanlar'ın ilyada ve odessa destanları
- ispanyollar'ın la cid destanı
- sümerler'in gılgamış destanı
- fransızlar'ın choson dö roland destanı

b) Yapay destanlar: Toplumu etkileyen bir olayın destan kurallarına uygun olarak bir ozan tarafından yazılmasıyla oluşur. yakın devirlere ait destanlardır.

Türk edebiyatından yapay destanlar:
- Aşık Ömer'in semtler
- ceyhun atıf kansu'nun sakarya meydan savaşı
- kayıkçı kul mustafa'nın genç osman

dünya edebiyatından yapay destanlar:
- tasso'nun kurtarılmış kudüs
- nilton'un kaybolmuş cennet
- aristo'nun çılgın orlando
- dante'nin ilahi komedya
- voltaire'in henroide
* *