belagat

Belagat, Arapça bir kelimedir. Avrupa dillerindeki 'retorik' kelimesinin karşılığıdır. en kısa tanımı sözün etkili ve üstün bir şekilde kullanılmasıdır. başka bir tanımı; "zirve"dir. eski edipler belagati "sözün efradını cami, ağyarını mani olmasıdır" şeklinde tanımlarlar. yani söz; anlatmak istediği konunun tüm içeriğini yansıtıyor ve konuyla ilgili olmayan gereksiz ayrıntıları da içerisinde bulundurmuyorsa beliğdir. kısaca söz söyleme sanatıdır.

zemahseri'nin esasu'l belaga ismli eseri, belagatin ilk defa bilimsel anlamda ele alındığı eser olarak kabul görür.

belagatin en büyük örneği kur'an-ı kerim'dir. Kur'an'ın üslup ve ifade üstünlüğü eşsiz ve orijinaldir. Kur'an kelimelerinin üstün akıcılığının arap dilinde bir benzeri yoktur. Bazen bu edebî üslup, insanın tüylerini ürpertecek güçtedir.

belagatle ilgili pek çok hikaye ve örnek vardır. mesela; Siyasal Bilimler'den başarılı bir şekilde mezun olan genç köyüne bir cuma vakti geri döner, hemen camiye gider, bir bakar ki imam atıp duruyor, dayanamayıp ayağa kalkar ve cemaata imamın yalan söylediğini duyurunca tekme tokat dışarı atılır. Eve dönüp babasına olanları anlatınca, babası '' Belki ilm-i siyaseti öğrendin ama belagat olmadan hiç bir işe yaramaz der''.

Genç babasının tavsiyesine uyup, belli bir zaman sonra yine aynı camiye gider, imam yine atıp tutmaktadır, ayağa kalkıp bu sefer 'Bu imamın ağzından bal akıyor, kim sakalından bir tutam kopartırsa cennete gider' diye cemaate seslenir. Bunu duyan cemaat imamın itraz mitraz etmesine kalmadan üstüne çullanırlar ve herkes bir tutam tel için imamın sakalını yolarlar.

Böylece genç onca okuduğu kitapla değil söz sanatı olan belagatla hem sahte imamı susturur hem de intikamını zeki bir şekilde alır. Demek ki belgatı güçlü olmayan bir kimsenin bilgileri havada asılı kalır, ama belagatı güçlü olan biri milyonları etkileyebilir hatta bir komutan ordusuna seslenip yüzlerce kişin öleceği kesin olan bir kanyondan ordusunu can atarak bile geçirtebilir, aynı Mustafa Kemal'in ''Size savaşmayı değil, ölmeyi emrediyorum'' demesi gibi. Mesela Mevlana'nın çok komplike bir konuyu bile basit bir sözle anlatması gibi.

Lakin belagat Hitler gibi diktatörlerin elinde de çok güçlü bir silah olabilir, bundan dolayı mesela George Orwell, Animal Farm kitabında, haksız yontemlerle halkı kontrol etmeye calışan her türlü belagata karşı gelmiştir...