kozlu grevi

zonguldak maden havzası'nda cereyan etmiş büyük grevdir.

zonguldak maden havzası, üzerinde kömür üretiminin başladığı 1848 yılından günümüze kadar geçen sürede, iş ve yaşam koşullarının düzeltilmesi için madenciler birçok kez eylemde bulunmak durumunda kalmıştır. havzadaki ilk eylem; 1908'de madenlerde çalışan işçilerin, kendileri için kurulan dispanserin masraflarının işveren tarafından karşılanması talebiyle yaptıkları grevdi. bu ilk eylem, fransız şirketi adına çalışan işçilerin taleplerinin kabul edilmesiyle neticelendi.

zonguldak'ta kömür ocakları işletilmeye 1948'de başladı. 1960 yılına kadar bölgede yaşayan işçilere madenlerde çalışma zorunluluğu uygulandı. 1965'e gelinceye kadar havzada iş koşullarının düzeltilmesi için bir dizi eylemler oldu.

kömür işletmesi 1964 yılında 26 milyon lira kar etmişti. sendikacılar bu karın 6 milyonunun işçilere liyakat zammı olarak verilmesini talep etti. bu talepleri kabul edildi ve 15 mart'ta verilmesi kararlaştırıldı. ayrıca çalışma saatlerinin 11-16 saatten 8 saate düşürülmesi de beklentiler arasındaydı. üstelik işçiler mühendisler, vardiya başları ve işletme müdürleri tarafından baskıya uğruyorlar, hakaret ve kötü muamele görüyorlardı.

ancak chp ve bağımsızlardan kurulu inönü koalisyon hükümeti değişmiş, 20 şubat'ta ap-ytp,ckmp,mp'den oluşan koalisyon hükümeti kurulmuştu. bu yeni gelişmeden tedirgin olan ereğli kömür işletmesi yöneticileri talepleri konusunda sertleşip; dağıtılması gereken liyakat zamlarını mühendis, personel ve vardiya başları arasındaki kıdemlilere dağıtmaya başladılar. işçiler bu olaya karşı tepki gösterdiler.

11 mart'ta, zonguldak'ın 5 km uzağında bulunan gelik kömür ocağında çalışan 1500 madenci greve başladılar. ardından karadon bölgesinde çalışan 500 işçi de greve katıldı. kilimli, çaydamar, asma bölgelerinde çalışan madenciler de buna eklenince 40.000 işçinin çalıştığı zonguldak kömür havzasının en büyük maden bölgesi olan kozlu'ya işçiler hakim oldu.

1500'den fazla işçinin grev yapması üzerine hükümet askeri birlikleri olay yerine gönderdi. radyonun olayı halka duyurması önlendi. kozlu'ya; ereğli'den 200 deniz eri, karabük'ten 350 jandarma eri, adapazarı'ndan iki piyade alayı ve bir topçu destek taburundan müteşekkil bindirilmiş bir askeri birlik kozlu'ya gönderildi. askerlere ateş aç emri verilmesi üzerine iki işçi öldürüldü. çarpışmalarda işçiler ve jandarmalardan 15 kişi yaralandı. havza askerler tarafından kuşatıldı. greve önayak olan yüzlerce işçi tutuklandı. 15.000 işçi jandarma nezareti altında işten çıkarıldı. protesto grevine katılmış olan diğer işçiler ise askeri birlikler tarafından maden kuyularına indirilip çalışmaya mecbur edildi.

olayların oraya çıkmasından sonra hükümet içinde ve halk arasında tepkiler gelmeye başladı. hükümetin tavrı eleştirildi. türk-iş'te bağlı olmayan 9 sendika ve federasyon ile ankara'daki yüksek okullar öğrenci birlikleri, 17 mart 1965'de protesto yürüyüşü düzenlediler.