kürt

--spoiler--
Ortadoğunun eski halklarındandır. yarısına yakını bu günkü türkiye sınırları içinde, geri kalanı ırak, iran, suriye bir kısmı da ermenistan ve azerbeycanda yaşar. aralarında ciddi kültür ve hayat tarzı farklılıkları ve derin lehçe ayrılıkları bulunur. kürtlerin dili Farsçaya çok benzemektedir. "kürt" ,"kürdistan" terimleri selçuklular döneminde ortaya çıkmıştır. kürdistan eyaletini 12.yüzyılda selçuklular kurdu. Eyaletin başkenti, şimdiki iranda bulunan hemedan kentinin yakınlarındaki bahar şehriydi. Selçuklular, kürdistan eyaletinin başına da " emir çoban" isimli bir oğuz beyini tayin etmişlerdi. selçuklu hükümdarı sultan sencerin kurduğu bu kürdistan eyaleti batı iran'da yer alıyordu. Kürt'lerin en parlak dönemi 10. ve 12. yüzyıl arasındadır. 990 da diyarbakırda kurulan "mervani" beyliği kürtlerin en parlak dönemini ifade eder. 1050 de büyük Selçuklu'lara 1085 de ise selçuklu'ların musul atabeyliğine bağlanmıştır. 1071 de malazgirt'te bizans ordusunu yenen alparslan'ın yaklaşık 60.000 kişilik ordusunda 10.000 kadar gönüllü kürt vardı. islam dünyasını haçlı saldırısına karşı birleştiren filistini haçlı istilasından kurtaran büyük kumandan "selahettin eyyübi" anne tarafından türk, baba tarafından kürt'tü. Eyyubi'nin orduları çoğunlukla türklerden oluşturulduğu halde arapları ve küçümsenmeyecek kadar kürd'ü içeriyordu. Kürt'lerin oluşturduğu medeniyet 13. yüzyılın ortalarında moğol istilasıyla son buldu. bu istila tarihte misli görülmemiş tahrip ve imha hareketiydi. Moğollar 1231'de diyarbakır'da korkunç bir kıyım yaparak tek bir canlı insan bile bırakmadıkları bilinmektedir. moğol ordusunun başındaki hulagu bağdat dönüşünde cizre, mardin ve hakkari üzerinden bir kanlı sefer daha düzenledi. kürtlerin çoğu tarımdan göçebeliğe kaymışlardır. ve bu yaşam tarzı gelecek yüzyıllara da egemen olmuştur. 1393 de bu kez timur bütün iran ve anadoluyla birlikte doğu anadolu'yu da tahrip etti; ancak osmanlı döneminde balkan ticareti sayesinde batı anadolu süratle toparlandı. doğu anadolu ise geri kaldı. kürtlerin tarihinin önemli yönlerinden biri de çevrelerindeki güçlü devletlere bağlanma zorunluluğu hissetmeleriydi. bizanslılara karşı selçuklulara bağlanmaları gibi. kürtler dağlık yaylalık coğrafya'nın dayattığı hayat tarzının sonucu olarak aşiretler halinde yaşadılar. yavuz sultan selim 1514 de çaldıran savaşı ile safevileri yenilgiye uğrattı. savaştan 2 yıl sonra şah ismail karahanı anadolu'ya gönderdi. karahan diyarbakır ve çevresini kuşattı bu durum karşısında bölgedeki kürt aşiretlerinin beyleri bir araya gelerek osmanlı'ya katılma kararı verdiler. "can'ü gönülden islam sultanına biat eyledik islam padişahının yollarını gözledik... hepimizin arzusu şudur ki bu muhlis ve size itaat eden bendelere yardım edesiniz..." diye devam eden bir mektubu bitlis'li idris vasıtasıyla yavuz sultan selime sundular. Yavuz bu isteği kabul edip, konya beylerbeyi hüsrev paşayı diyarbakıra gönderdi, bitlisli idris'in manevi desteği ile hüsrev paşa 10.000 kişilik gönüllü kürt ordusuyla karahanı yendi. yavuz selim bitlisli idris'e arap kazaskerliğini verdi, böylece doğu anadolunun idaresi kendisine verilmiş oluyordu. Kanuni sultan süleyman döneminde 1533 de ırak osmanlı topraklarına katıldı. güneydoğu anadolu osmanlı topraklarına katıldıktan sonra kürt aşiret ve beyliklerine otonomi tanındı. kurulan diyarbakır vilayeti bünyesinde 11 sancak türk idarecilerine 8 sancak yerli kürt beylere verildi. osmanlının idare sisteminde vilayet en büyük birimdi. tek bir diyarbakır vilayeti güneydoğu anadolunun büyük bir kısmını içine alıyordu. böyle bir düzende kürt'lerle osmanlı arasında büyük bir itilaf yaşanmadı. "celali isyanları" denilen isyanlar dizisini başlatan celal kürt olmasına rağmen maksadı etnik veya mezhepsel değildi. kendine şah ismail adını vermiş, çaldıran'da yenilen şah ismail'in intikamını almak iddiasıyla ortaya çıkmıştır. gerçekte ise bu isyanların temel nedeni: artan nüfusu, iç anadolu'nun o zamanki üretime göre besliyememesidir.

Yüzyıllar boyunca, osmanlı'ya bağlılıklarını koruyan, kürt'ler, 1840'lardan itibaren, özellikle Bedirhan ailesinin öncülüğünde isyanlarda bulunmaya
Başladı.
--spoiler--