tuğra

osmanlı sultanlarının gözalıcı kaligrafik nişan veya arması, bir çeşit imzasıdır. sultanın ve babasının adını ve çoğunda el muzaffer daima dua ibaresini içerir. örneğin kanuni sultan süleyman'ın tuğrasında "süleyman şah bin selim şah han el-muzaffer daima"yazmaktadır. bin oğlu demektir. tuğra bizatihi sultan tarafından yazılmayıp nişancı veya tuğrakeş veya tuğranüvis denilen görevlilerce yazılırdı. sultanın mühürlerine de kazılmıştır. en eski osmanlı tuğrası ikinci osmanlı sultanı orhan gaziye aittir. birinci sultan osman gaziye ait bir tuğraya günümüze dek hiçbir yerde rastlanmamıştır. bu nedenle 36 osmanlı padişahı ama 35 osmanlı padişah tuğrası vardır. tuğralar, osmanlı devletinin kuruluşundan yıkılmasına kadar çok çeşitli yerlerde kullanılmış, hat sanatında bir kol olmuş ve resmi görevini tamamladıktan sonra tarihe mal olmuştur.

önceleri fermanlar gibi pek çok resmi evrak üzerine resmiyet kazandırmak için çekilen tuğra daha sonraları hükümdarlık (hanedan) sembolü olarak paralar, bayraklar, pullar, resmi abideler, resmi binalar, camiler ve saraylarda da kullanılmıştır.

tuğra tek başına osmanlı kültür, sanat ve egemenliğini temsil eder.türklere özgüdür. türklerin bin yıllık orta doğu egemenliğinin mührüdür.özellikle türkiye dışındaki yabancılar arasında, osmanlı denince tuğra akla gelir.tuğranın şekli kendine mahsustur ne herhangi bir şey tuğraya benzer,ne de tuğra herhangi bir şeye.her tuğrada bir yandan alışılmış tuğra şeklini korumak,diğer yandan her sultanın künyesini bu şekille barıştırmak.zor sanat orhan gazi en sultan vahideddine kadar tekrarlanan ve değişen parçalarla tuğraların evrimini izlemek çok ilgi çekicidir.tuğra bir güç ve egemenlik simgesi olduğu için belgelerin başında yer alır, sonunda değil.

tuğra kelimesi osmanlıdan önceye dayansa da ve yine tuğra benzerleri daha eski türk devletlerinin belgelerinde kullanılsa da osmanlı tuğralarının kendilerinden öncekilerle isim benzerliği dışında ortak yanı pek yoktur. ilk osmanlı tuğrasının sahibi orhan gazinin tuğrasında yazılı orhan ve osman kelimelerinin yazılış şekli kendinden sonra gelen tuğraların iskeletini oluşturmuştur.

tuğranin bölümleri

1- sere (kürsü): tuğranın en altında bulunan ve asıl metnin yazılı bulunduğu kısımdır.
2- beyzeler (arapça: yumurta):tuğranın sol tarafında bulunan iç içe iki kavisli kısımdır.
3- tuğlar: tuğranın üstüne doğru uzanan elif harfi şeklindeki uzantılardır. her zaman elif değillerdir. bazen harf de değillerdir. yanlarında yer alan flama şeklindeki kavislere zülfe denir.
4- kollar (hançere): beyzelerin devamı olarak sağa doğru paralel uzanan kollardır.

(bkz: http://img249.imageshack....249/8981/tug...aridn3.jpg)

kaynak:
1- umur s. osmanlı padişah tuğraları. cem yayınevi. istanbul,1980

ayrıca yavuz sultan selim'in ki çok güzel olan, yüzüklerin üzerinde harika duran damga.