imam osurursa cemaat sıçar

iskender pala bu sözün hikayesini şöyle anlatıyor:

halk arasında "imam osurursa cemaat sıçarr" diye bir söz vardır. göz önünde bulunan ve örnek alınan insanların, toplumun hoşuna gitmeyecek veya onları ifsad edecek davranışlardan uzak bulunmaları gerektiğini anlatan bu söz, aslında ünlü ebced ve tarih düşürme ustası sürurî'nin bir dizesinden galattır. hikâye şöyle:

vaktiyle dini hassasiyeti olan bir köyün genç ama şişman imamı, bir öğle namazının farzını kıldırırken secdede kendine hakim olamayıp yüksek perdeden yellenmiş. o anda cemaatin tepkisini düşünüp selam vererek namaz bozmamış ve henüz cemaat secdede iken usulca aradan süzülüp evine varmış.

- hanım, demiş, pahada ağır yükte hafif ne varsa al, kaçıyoruz; gerisini yolda anlatırım.

gidiş o gidiş; yıllarca imam geri dönüp bakmamış. ama ne var ki hanımın yıldan yıla durumu artmış. çoluk cocukla birlikte kadının takazası da büyümüş:

- bey, bizim o köyde tavuğumuz, koyunumuz var idi. evimiz kim bilir ne oldu? çeyizimi senin yüzünden kaybettik, eşyalarımızı heder ettin…

imam efendinin canına tak edince bir gün,

- peki demiş, hatun, gidip şu köyü bir yoklayayım.

merkep sırtında iki günlük yoldan sonra içi titreyerek köyün yamacına varmış. hep "ya hâlâ beni tanıyan ve o günü hatırlayan var ise!?.." diye düşünüyormuş. köyü yoluna saptığında 10-12 yaşlarında bir çocuğun kuzu otlattığını görmüş. biraz istihbarat toplamak için yanına yaklaşıp selam verdikten sonra sormuş:

- sen bu köyden misin evlat?

- evet amca!

- falanca ne yapıyor?

- o mu, sizlere ömür amca, geçen yıl kaybettik?

- öyle miii? vah vah, allah rahmet eylesin (içinden de "oh oh!" diyormuş.)

- ya falanca?

- üzerinize afiyet o kötürüm oldu, evden çıkamıyor.

- tüh tüh tüh! allah şifa versin! (yine (içinden "oh oh" çekmiş.)

- feşmekanca adam iyi mi peki?

- sorma amca, onun da gözlerine kara su indi, kimseyi göremiyor?!

- eyvah, eyvah, eyvah!.. ne hoş insandı!

imam böyle böyle "vah vah, tüh tüh, oh oh!" diyerek bütün cemaati saymış. hepsi ya yatalak, ya göçgün, ya ama; içi rahatlamış ve "artık huzur-ı kalb ile köye gidip mallarımı isteyebilirim!" diye düşünerek çocuğa veda ederken gönlünü almak için başını okşamış ve sormuş:

- aferin sana delikanlı, kaç yaşındasın sen bakayım!?
- valla amca yaşımı bilmiyorum ama imamın os..duğu sene doğmuşum!

***
ünlü şair sürurî böyle bir vak'ayı işitir de buna tarih düşürmez mi?! hemen yapıştırmış:

kubbeyi gümletir zarta-i şişman imam
k'eylememiş secdede makadına ihtimâm
güldü müezzin dedi sürûri târihin
sı.dı cemâat yine çünki oss.du imam

bu son dizenin ebced rakamıyla karşılığı 1188 hicri tarihini veriyor. milad'i karşılığı 1777. yani sürurî'nin yaşadığı döneme (1752-1814) uyuyor. belli ki bu kıt'a halkın diline perseng olunca birileri son dizeyi deyim haline dönüştürüvermiştir