jiroskop

yön ölçümü veya ayarlamasında kullanılan, açısal dengenin korunması ilkesiyle çalışan bir alet. 19. yüzyılda Foucault tarafından geliştirilmiştir. Çocukların oyuncak olarak kullandıkları topaç buna iyi bir örnektir.

ayrıca iki tekerlekli araçlarda dengeyi sağlayan kuvvet. bisiklet ya da motosikletlerde tekerin dönüş hızı artıkça jiroskop kuvveti artacağından denge daha rahat sağlanır ve sağa sola yatmak giderek zorlaşır.

uçağın hareketlerindeki yön değişikliklerini saptamaya yardım eden iki ana cihazdan birisidir. (diğer ise ivmeölçer'dir.) uçaklarda kullanılan jiroskop dairesel bir çerçeve içinde hızla dönen bir disktir. çerçeve uçakla beraber hareket ederken, disk her zaman tam olarak aynı pozisyonda durur. çerçevenin döndüğü yön ve dönüş miktarı, pilota uçağın hareketindeki değişiklikleri bildirir. jiroskop, suni ufuk ve bir tür manyetik olmayan pusula olan istikamet jiroskobu gibi önemli seyrüsefer aletlerinde kullanılır.

her yönde dönen ve yalnız kütle merkezi sâbit olan bir kütle veya tekerlek. gemilerin hareketini kontrol için kullanıldığı gibi silâh yörüngesi kontrolünde ve yön tâyininde de kendisinden faydalanılır. esas olarak jiroskop, bir tekerlek veya dönen bir silindir, rotor ve eksenden ibârettir.

Uçaklarda, otomatik uçuş kontrolünde ve rota tesbitinde önemli kullanış alanına sâhiptir. Yeraltında ise petrol kuyularının ekseninin şaşmaması, önemli durumlarda jiroskoplarla sağlanır.

bu aparatın atalarından biri de usturlap'tır.
(bkz: usturlap)

açısal momentumun korunmasını prensip alan alet. yön bulmak ve uzay teleskoplarında yörünge kararlılığını sağlayabilmek için yaygın olarak kullanılır.

kökeni yunanca: gyros (dönen, döner) kelimesinden türemistir.

dairesel sistemler kapali sistemler olarak görülür, bu sistemlerin açısal momentumlari sabittir.
Bir dis güc dönme eksenine etki ile yikmaya calisirsa torku olusturur. toplam momentumu sabit tutmak icin jiroskop ekseni dik olarak saldiran kuvvete karsi yikilir.

bir cok yerde senzor olarak kullanilir.
örn. ucaklarda, torpedolarda, tanklarda, gemilerde, navigasyon aletlerinde, oyun konsollarinin joystiklerinde, uzay araclari ve uydularda, 1970´lerden beri bazi kameralarda ve hatta yaris motorsikleterinde. (bkz: BMW S 1000 RR)

(bkz: jiroskopik etkisi)

bu etki sayesinde, iskambil kağıdı gibi hafif ve narin bir cisimi doğru teknikle fırlatmak kaidesiyle, kendi özkütlesinden çok daha ağır-sert nesne ve zeminlere saplamak veya kesmek mümkün olabiliyor. kağıdın köşe kısmının fırlatılan zemine veyahut cisime doğrudan temas etmesi gerekiyor. bunun için ise; ivmelenme ve uygun teknikle fırtlatılışı en önemli faktörler. newton'un hareket kanununlarında da belirttiği gibi, kuvvetlerden birisi, yani, iskambil kağıdı etki iken, kuvvete maruz kalan cisim/zemin kesilerek veya delinerek karşı tepki veriyor diyebiliriz.

Zamane telefonlarında genellikle bulunan, telefonu dikmi, yataymı, eğrimi, tersmi tuttuğunu anlamaya yarayan cihazımsı şey.

cep telefonlarına adapte olmaya başlamış en büyük teknoloji.

biraz yaratıcılıkla çığır açacak programlar yaratılabilinir.

tavşana kaç tazıya tut'un hikayesinin materyale bürünmüş halidir.