14 louis

1643 - 1715 yılları arasında yaşamış ve yaşadığı 77 yılın 72 yılında Fransa'yı yönetmiş kraldır. 5 yaşında çıktığı Fransa tahtını 77 yaşında ölümü ile bırakmıştır.
Spor yapmayı bütün Fransız asilleri gibi gerekli görür ve severdi.
Askerlikten anlardı; bonaparte dönemi hariç Fransa tarihinin en ünlü mareşal ve komutanları onun devrinde yetişmiştir.
Fransa'da kumaş üretimini, bijuteriyi, porselen üretimini teşvik etmiş, bunu bir ihraç metası haline getirmiştir. En baş tüketici de kendisiydi. Fransa'daki üst sınıfın giyimindeki israf ve pahalılık, sokaktakilerin sefaleti ile mutlak tezat teşkil ediyordu.
Parlak 14. Louis Fransası ve Bourbon Hanedanı onun 1715'teki ölümünden sonra ancak 70 yıl dayanabildi. Prusya krallığı gerekli sosyal reformlarını ve israfta kısıntıyı yapmış, hayatta kalmıştır.
14. Louis Fransa'ya Kardinal Richelieu devrinden miras aldığı iki akademiyi geliştirerek açtı. 1637'de kurulan Fransız akademisi ve 1648'de henüz o çocuk kralken kurulan Kraliyet akademisi. Her ikisi de dilin ve sanatkarların gelişmesini kontrol eden, mutlaka bir devlet sansürünün ama daha önemlisi katı akademik kuralların Fransız medeniyetine öncü olmasıyla, kültürel gelişimi sağlayan kurumlardı.
Richelieu ve mazalin'in bıraktığı sağlam bir merkezi mali sistemin üstüne Colbert gibi akıllı bir başbakan ve maliye nazırının teşviki sayesinde Fransa sanayiini kurdu.
Bu gelecekteki ağır sanayinin temeli olan ve 17. asır için öncü bir sistem sayılan devlet manifaktürüydü. Fransa'nın kumaşları, mobilyası, porseleni giderek silahları bütün Avrupa'nın ordularını ama asıl önemlisi doymak bilmeyen ve Avrupa'nın her yerinde kalkınan ziraatin zenginleştirdiği hükümdarlar ve soyluların saraylarını doldurdu. 14. Louis ise, 18. yaşından itibaren evvela soy yakınlığı olan ispanya Habsburglularıyla evlilik yoluyla kurduğu bağ, ardından kendinin ömür boyu hizmetkarı olan Colbert'in temellerini attırdığı mali sistem sayesinde zenginleşip ortaya çıkan burjuva sınıfından aldığı destekle aristokrasiyi kendisine bağladı.
Savaş sanatı 14. Louis'nin ünlü mühendisi ve strateji ustası vauban sayesinde bir ilme dönüştü. Ünlü savaş adamlarından çok ünlü mühendisler Fransız ordusunun gözdeleriydi. Askeri strateji dehası gelişen diplomasi ustalığı ve teknikleriyle tamamlanıyordu. 1659 Pireneler antlaşması ile ispanya'nın Avrupa'daki üstünlüğünü bertaraf etti.
Doğu bölgesindeki savaşlar ve başarılı diplomatik manevralarla Fransa'nın bugünkü doğu sınırlarını tespit etti. Başaramadığı şey, ingiltere ve Hollanda'ya karşı Fransız donanmasını üstün duruma getirmektir. Bu fransa'nın yeryüzünde okyanus aşırı kolonilerde ingiltere karşısında ikinci plana düşmüş olması demekti.
Osmanlı imparatorluğu ile başlangıçta geleneksel dostluğu devam ettirdi. Ama başarısız 2. viyana kuşatması'Nı izleyen savaşlar sırasında Hristiyan koalisyonda yeini aldı ve karşımıza geçti.
(ilber Ortaylı'nın 15.11.2009 tarihinde Milliyet Gazetesi'ndeki yazısından alıntılanmıştır.)