osmanlı devleti nin yaptığı en büyük hata

milliyetçiliğe prim verip daha önce özerklikler vererek idare ettiği toprakları, emperyalist ve merkezcil devlete dönüşerek sömürge ülkeler olarak görmeye başlaması. hala da milliyetçiliğin vücut bulmuş hali; "ittihat ve terakki geleneği" bu alışkanlığından vazgeçebilmiş değil.

insanları biçimlendirmeye çalışıp kendi kafanıza göre bir millet oluşturmaya kalkarsanız , beğenmediğiniz yönlerini yok saymaya veya silmeye kalkarsanız "birleştireceğiz" diye çalıştıkça daha çok bölünürsünüz.

amerika'dan sürekli gelen bilim adamları osmanlı sistemini inceliyor ve kendine adapte ediyor. osmanlı'nın birçok milleti tek ülke adı altında toplayabilme başarısını kendilerine örnek alıyorlar. amerika'da osmanlı gibi eyaletlerden oluşur ve eyaletlerin kendi kabul ettiği kanunları vardır. kcaman bir coğrafyayı tek kanun tek düzen ile yönetmeye kalkarsanız olacak olan bölünmedir. kanunlar insanların kabul edebileceği kurallardır. birçok etnik coğrafya ve kimliğin aynı kanunlara tabi olmasına zorlarsanız o kanunlar işlemez.