ebced hesabı

arap albesindeki her harfe ayrı bir sayısal değer yüklenerek oluşturulmuş edebik bir hesaplama işidir.

daha çok mimari ve edebiyatta kullanılmıştır. özelikle cami, medrese, külliye gibi sanat eserlerinin girişindeki bir levhada yazılan beyitlerin harf toplamı bize o yapının yapılış tarihini vermektedir. arap kökenli olması sebebiyle de karşımıza çıkan tarih daha çok hicri takvime göredir.

edebiyat alanın da ise daha çok önemli toplumsal olayların, afetlerin oluş yılı ya da önemli kişileri ölüm tarihlerinin beyit içerisine kodlanmasıyla gerçekleşmektedir.

harflerin karşılık geldiği sayılar ise şöyledir:

elif: bir, be: iki, cim: üç, dal: dört,

he: beş, vav: altı, ze: yedi,

Ha: sekiz, Tı: dokuz, yâ: on, kef: yirmi,

lâm: otuz, mim: kırk, nun: elli,

sin: altmış, `ayn:yetmiş, fe: seksen, Sad: doksan,

kaf: yüz, ra: iki yüz,: üç yüz,

te: dört yüz, peltek se: beş yüz, Hı: altı yüz,

zel: yedi yüz, Dad: sekiz yüz, Zı: dokuz yüz, ğayn: bin

dikkat edilecek olursa harflere verilen değer sıralaması bildiğimiz arap alfabe sıralamasına göre değil; ibranice ve süryanice harf sıralamasına göredir.

ebced hesabıyla yazılmış beyit ve şiirlere örnek verecek olursak:

"kala-i sivastopol alındı seyf-i harb ile" ( harflerin toplam sayısal değeri 1854-1855 yılında gerçekleşen kırım savaşı'nı vermektedir.)

"Kör Ali dinledi Sağır Veli'den tarihin
Kel kızın aldı Çolak Hamza Topal Osman'ın" ( Sururi'ye ait olan bu beyit de ise Çolak Hamza isimli bir kişinin başından geçen bir evlilik anlatılır ve harflerin toplamı hicri 1191 senesini yani evliliğin olduğu seneyi gösterir.)

ebced hesabı bazı argo kelimelerin de şifrelenmesinde kullanılmıştır. halk arasında kullanılması uygun düşmeyen kelime ve ya durumlar ebced hesabıyla kodlanmıştır. mesela çoğumuzun bildiği ve anlam olarak mastürbasyonu temsil eden 31 çekmek ifadesi, içerisinde bir ebced hesabı barındırır. "el" kelimesinin sayısal değerine baktığımızda e yani elif harfi 1'e; l yani lam harfi 30'a denk düşmektedir. toplamda 31 yapan bu değer aslında el kelimesini temsil etmekte ve zamanla mastürbasyon kelimesi yerine kullanılmaktadır.