peygamberiniz sizin olsun atatürk bana yeter

bakiniz efendim, yeni yasanmis, gercek bir olaydir: yurtdisinda bir kitapcida, yeni tanistigim birtakim arkadaslarla dolanirken, tarihteki askeri liderler gibi bir ismi olan resimli bir kitaba rastladik. icinde ataturkten de bahsediliyordu, biz de tabii meraklanip okuduk. yaklasik bir sayfalik, son derece tarafsiz bir dille yazilmis ve yorum katilmamis, hatta inceden ovgu dolu bir yazi... yanliz bir yerinde diktator lafi geciyordu. daha paragrafi bitirmeden arkadaslardan biri kudurdu. tutturdu ben bu kitabi bu raftan kaldirtacagim, sattirmayacagim. binbir guclukle yaziyi bitirdigimde cok rahat anlasiliyordu ki, diktator kelimesi negatif bir anlamla degil, kontrolundeki gucu anlatmak icin kullanilmis, hatta acik acik ataturkun bu mutlak gucu halki icin kullandigi yazilmis. arkadas yarim saat sonra salyalarini temizleyince, dayanamayip konuyu actim. tahmin edeceginiz gibi "ataturke dil uzatiyorlar, kimse ona diktator diyemez" den baska bir argumani olmamasinin yaninda kimsenin dediklerini de dinlemiyordu, yazinin tamamini okumadigi halde.

tarihle ilgilenen aziz sozlukculer deli petroyu bilirler. bu zat rusyayi bati dunyasina acmis, st petersburg sehrini yoktan varetmistir. deli petro cardi ve tanim geregi diktatordu. ruslar dahil buna kimse karsi cikmiyor zaten. lakin, ruscada veya ingilizcede deli petro diye bir sey yok, cunku ona buyuk petro diyorlar, yaptigi icraatlar yuzunden. (delilikleri de var, o ayri). kimse kalkip onun diktator olmasi gercegi dile getirildiginde alinganlik gostermiyor, bu onun buyuk petro olmasini engellemiyor. daha da gerilere gidersek, en bilinen orneklerden birisi olan marcus aureliusla karsilasiriz. bu zat da, yaklasik 1850 yil once roma imparatorlugu gorevini icra etmis, yine tanim geregi diktatorluk yapmistir. ama ayni zamanda stoaci bir filozoftu, her turlu hirstan ve kendini begenmislikten uzak bir lider olarak romayi en parlak zamanlarindan birinde yasatmisti.

bu orneklerden goruldugu uzere, basta bahsedilen arkadas ataturkcu falan degil, (bkz: okuzun tekidir) arka ayaklarinin uzerinde dikilebilseydi, gorecekti ki diktator kelimesinin anlami hitlerden ibaret degildir. (aslina bakarsaniz marcus aurelius diktatorluk tanimina hitlerden daha uygundur zira hitler iktidara secimle gelmistir) diktatorluk, mutlak gucun elinde bulundurulmasidir, nokta. ataturk cumhuriyetin hemen oncesinde ve ozellikle ilk yillarinda butun gucu elinde bulundurmuyor muydu? (allahaskina parlamento da vardi demeyin burada) oyleyse ataturk de diktatordu. bunun dogrusu, yanlisi, iyisi kotusu yok, bariz bir tanim, elestiri bile degil.

aslina bakarsaniz, kanimca, ataturku mezarinda firil firil dondurmeye yetecek dusuncelerden biri, cumhuriyetin yeni kuruldugu siralarda diktatorlukten baska bir secenek olmadigini gorememektir. sen savastan cikmis, demokrasi yuzu gormemis, ulus-devlet modeline yeni gecmekte olan bir toplumu baska nasil organize edebilirsin ki? bir dusunsenize, insanlarin soyadi yok, bazilari evlerinden olmuslar, ulkelerinin sinirlarini bilmiyorlar, ekonomi ticaret bitmis, iletisim medya gibi kavramlar yok,okuma yazma bilmiyor kimse.. bunlarin arasinda kalkip secim mi duzenlenecek? hayir, bu tip durumlarda halklarin ihtiyaci olan bir numarali sey, guclu kararli ve rakipsiz bir liderliktir. hele ki binbir turlu cikar grubunun parsadan bir seyler kapmak icin ac kurtlar gibi bekledigi bir donemde, ataturk cikip mutlak gucunu ortaya koyarak bu rakiplerini sindirememis olsaydi, kurtulus savasi kimseye bir kurtulus getirmezdi. o bu hataya dusmedi, aklin yolunu izledi ve gucunun kendisini sarhos etmesine izin vermeden, halkini ilerletmek amaciyla, onu rakiplerine karsi kullanmasini bildi. kisaca once bir milleti diriltmek, sonra guclendirmek, sonra da kalici bir demokasi getirebilmek icin mutlak guc kullandi. baska turlu yuzlerce yildir bir sark toplumu olmus osmanliyi once imaj olarak sonra da kafa yapisi olarak batiya nasil dondurursunuz? (elbette ki kafa yapilari, alfabeden veya kiyafetten daha zor degisen birsey, hala bitmemis bir surec bu)

simdi elbette saftiriklik etmemek lazim. gercekte oldugu gibi ataturkun tanim icabi diktator olmasi ve tarihteki az sayidaki yararli diktatorlerden olmasi baska birsey, bu lafi politik amaclarla alttan altta bir hakaret ve bir propaganda araci olarak kullanmak baska. ideal bir dunyada yasamadigimizdan bu ikinci davranisa musamaha gosterilmesi, bu tip bir zihniyetin tepemize binmesiyle sonuclanir. bunlarla sadece ataturk dusmani olduklari icin degil, aklin dusmani olduklari icin savasilmalidir. lakin, kendimize ataturkcu diyorsak bu gerici zihniyete karsi verilen savasin bilincli yurutulmesi sarttir. bu konuya mustafa kemal ataturk ve ataturkun elestirilememesi basliklarinda bircok degerli yazar gibi deginmistim ve su noktayi baska sozlerle tekrar etmekte fayda goruyorum:

diktator orneginde oldugu gibi her konuda, tarihsel gercekleri bilmeli, bunlari efendi efendi dile getirenlerle, istismar edenleri ayirtedebilmeliyiz. kafasini kullanmadan, sartlandirilmis bir hayvan gibi her onune geleni ataturkcu - ataturk dusmani diye siniflandiran biri, karsi oldugu zihniyetin fanatikleri kadar bagnaz, akilciliktan uzak, dogmalarin esiri olur cikar. sonra da kalkarlar 135 bin daha sehit verip viyanayi kusatirlar. halbuki ataturkun biraktigi en onemli ogut ne bu tur aptal bir turkculuktur, ne bilincsiz bir vatanseverliktir ne de turk soforlerinin en asil duygunun insanlari olmasi hakkindaki dusunceleridir. onun en onemli mirasi ne devrimleri ne de reformlaridir; her turlu gucu elinde bulundurdugu bir sirada kalkip, en hakiki mursit ilimdir diyebilmis olmasidir. en guzel ders alinacak yani, bir diktatorken cikip ben size hicbir dogma birakmadim diyebilmis olmasidir. bu akilciligin muazzamligini kavrayabilen biri, saf bir saygidan baska bir sey hissedemez.