tepük

türklerin orta asyada sığır işkembesinin içini çamurla doldurmak suretiyle top olarak kullandığı ve bu topun ayaklarla 2 direk arasından geçirilmesine dayanan ilkel bir futbol türevi. el kullanmak yasaktır. ve rakip oyuncuya müdahelede bulunmak yasaktır...

''...ve tup oyunu hıtay' da güzeller işidir. ve dahi harabeti çok olan ve sığır kursağından tup yüzmüşler ve mahbub ve mahbubeleri durdurmuşlar. ve tupa ayaklar ile ururlar. şöyle ki; elin ol tupa değmezden yalnız ayak ile dürte, saklara usulsuz urmak ve hasmını yere düşertmek ve daireden taşgaru çıkmak vaki olmaz.''

seyyid ali ekber hıtay ı name sayfa 56

günümüzde oynanan futbolun gerçek atasıdır. rugby den 10 kat daha fazla günümüz futboluna benzer. sonradan anadoluya gelince cirite güreşe falan sarmışız, unutmuşuz güzelim oyunu.

futbol bizimmiş meğersem.*
--spoiler--
Orta Asya Türkleri ile ilgili "La Tartarie" adlı Fransızca eserde, Tsang kentinde, kız ve erkeklerden kurulu takımların ayak topu oynadıkları; bu meraklı ve heyecanlı oyunu izleyen Hiuan adlı bir Çinlinin şunları anlattığı yazılıdır: "... Büyük mabetlerde sık sık ayak topu müsabakaları yapılır. Bu oyunda topa elle dokunulamaz. Ya ayakla, ya da başla vurulur ve böylece topu hasım kaleden içeri sokmak için uğraş verilir...".

Öte yandan, ünlü Türk düşünürü Kaşgarlı Mahmud'un 25 Ocak 1072 ila 10 Şubat 1074 tarihleri arasında yazdığı ünlü eseri "Divan-ı Lügat-it Türk"ün ilk cildinin 323'üncü sayfasında eski Türk boylarının Orta Asya'da "Tepük" adıyla andıkları bir ayak topu oyunu oynadıklarından bahis vardır. Türklerin "Tepük" oynarlarken kullandıkları toplar, ilk dönemlerde oval kalıplara dökülen iğ arşağı biçimindeki kurşun kitlesinin üzerine keçi kılı veya keçe sarılmak suretiyle yapıldığı; zamanla bunların değişime uğradığı ve daha yumuşak cisimlerden yapılmış topların tercih edildiği, bunun için de içi hava ile doldurulmuş ve yuvarlanmış kuzu tulumlarının kullanıldığı yine aynı eserden öğrenilmektedir.

Eski Türklerin "Tepük" oyununu, belirli aralıklarla karşılıklı dikilmiş mızrakların arasından topu, ayakla vurmak suretiyle geçirerek sayı kazanma esasına göre oynadıkları bilinmektedir. "Tepük"ün, Orta Asya'da yaşayan Türk boylarında yüzlerce yıl oynandığına dair, "Hıtay-ı Name" ve "Baybars Tarihi" ile Ayasofya Kütüphanesi'nde 3029 numarada kayıtlı değişik kitaplarda da bahis vardır.
--spoiler--

http://www.haberiniz.com/...d=147:spor&Itemid=172

(bkz: tepuk)

(bkz: depük)
(bkz: sumsuğu godum mu)

(bkz: depik)

bir de bizim mahallede bir çocuk vardı, aşağıdan zile basıp seslenir idi:

- hadi aşşaaya gel de top depçikleyem!

(bkz: depçiklemek)

Kaşgarlı Mahmud'un XI. yüzyıl sonlarında yazdığı Divanü Lügatit Türk (DLT), taşıdığı dilbilimsel değer dışında, erken devir Türk kültür hayatı ve bu hayatı biçimlendiren sportif faaliyetlere ilişkin verileri bakımından da Türk spor tarihinin önemli bir kaynak eseridir.
DLT'deki oyun ve sporlar arasında bir de “tepük” kavramı yer almaktadır. DLT'deki tepük aıklaması cismin tasvirine ve oyuna ilişkin olarak: "Kurşun eritilerek iğ ağırşağı şeklinde dökülür, üzerine keçi kılı veya benzeri bir şey sarılır, çocuklar bunu teperek oynarlar" şeklindedir.
Görüldüğü gibi, Kaşgarlı, oyun aracı cismi sadece meteryal teknik açıdan tanımlamaya çalışmış, ancak, oyunun oynanış biçimi ve kuralları hakkında, çocukların oynadığı ve ayakla tepmek esasına dayalı oluğu dışında malûmat vermemiştir.

tepük oyunu, birbirini takip eden, ardışık vuruşlara dayalıdır.
Oyun aracı cismin “baş” denilebilecek belirgin bir kısmı vardır ve vuruş esnasında ayağa bu kısım temas etmektedir. Vuruş sonrası cisim dikey olarak yükselirken baş kısmı yukarıya, inişte ise aşağıya dönüktür.
Dolayısıyla, oyun aracı tepük, uçuş güvenliğini ve dengesini sağlayıcı aksamı olan bir cisim görünümü vermektedir. O halde, tepük, uçuş esnasında baş kısmının yönünü belirleyen, baş kısmından daha hafif, kuyruk denilebilecek ilave bir aksamla teçhiz edilmiş olmalıdır.

Le Coq'un 20. yüzyıl başlarında Doğu Türkistan'da gerçekleştirdiği folklor araştırmalarında Uygurlarda tespit ettiği tepkük oyunu ve oyun aracının,28 tepük ile benzerliği dikkat çekicidir.

DLT'den çok daha önceki yüzyıllara ait Çin kroniklerinde, çin kültür çevrelerinde oynanan bir tür ayaktopu oyununun ustaları olarak komşuları ProtoTürk boylar gösterilmekte ve oyun aracı olarak da, genellikle sekiz parçalı dikilmiş bez ya da deri kılıflara hayvan kılları doldurularak yapılan topların kullanıldığı vurgulanmaktadır.

kaynak: Eski Türk Çocuk Oyunlarından Tepük ve Yaşayan Varyantları.
Prof. Dr. ibrahim Yıldıran

--spoiler--
Eski Türklerde Futbol: "Tepük" Orta Asya'da Eski Türkler'in oynadığı, Kaşgarlı Mahmud’a göre, kurşun eritilerek "ağırşak" (tekerleğe benzer yassı nesne) biçiminde dökülmesinden sonra üzerine keçi kılı veya benzeri yumuşak bir şeyle sarılarak oluşturulan yuvarlak nesne ile erkek çocukları ayaklarıyla vurarak oyun oynuyordu. Tepmek, "tekmeleyerek vurmak" anlamındaki fiilden gelen "Tepük" oyunu, futbolun eski bir biçimi sayılıyor. (Kaşgarlı Mahmud, "Divânu Lügati't-Türk")
--spoiler--

futbolun temel mantığının orta asya dan geldiğinin ortaya çıktığını gözler önüne seren kavram.

ulan ben de neden bu kadar meylim var bu spora diyorum. kan işte çekiyo birader.

Ayak topunun, türklerden geldiğinin göstergesi.