jeopolitika

jeopolitika terim olarak ele alırsak politik coğrafya'nın bir alt dalıdır yani ülkelerin coğrafik özelliklerine göre siyasetini belirlemeye çalışan hukuksal bir terimdir. şöyle ki bir ülke dünya üzerindeki yerine göre siyasetini belirlemezse krizlere, darbelere, iç çatışmalara mahkumdur. bunun içindir ki türkiye'nin belki de en önemli siyaset yönünü belirleme yöntemi jeopolitika olacakken saçma sapan belirleyiciler kullanarak türkiye şu an bulunduğu zor duruma gelmiştir. üzerinde yaşadığımız ülkenin adına türkiye dediğimize göre de jeopolitik değerlendirmeyi türkiye üstünden yapmamız gerekmekte fakat ilk önce avrupa'nın nasıl geliştiğini ve jeopolitika' nın nasıl bir rol oynadığını anlatmak istiyorum:

"avrupa ve jeopolitika"

tarih derslerinden bildiğiniz üzere avrupa 15.yy başlarına kadar geri kalmış ülkelerden hiçbir farkı olmayan bir bölgeydi. bu değerlendirmeyi yaparken doğusunu batısını ayırmıyorum. 15.yy la dek dünya'nın en önemli gelişmiş bölgeleri akdeniz havzası, mezopotamya, hindistan ve çin idi. bunların dışın da inka ve aztekleri de sayabiliriz fakat onlar sadece kendi içlerinde bir gelişim gösteriyordu yani dünyanın geri kalanına hiçbir etkileri yoktu.

eğer bulundukları bölgeleri düşünecek olursak gördüğünüz gibi bu bölgeler ılıman iklime sahip ve tarıma elverişli topraklar üzerinde yer alıyor. ayrıca deniz ticareti için de gerekli tüm donanıma sahipler.

herkes avrupa'nın amerika'nın keşfiyle siyasette ön plana çıktığını düşünür fakat bu çok büyük bir yanılgıdır. amerika'nın keşfi avrupa'nın öne çıkmasında büyük bir rol oynasa da bir belirleyici değildir. amerikalı ünlü politik coğrafyacı daniel deudney bu konuya çok değişik bir bakış açısı getirmiştir. eğer onun gittiği yoldan gidip bir değerlendirme de ben yapacak olursam;

1) coğrafi konum: jeopolitik teoride ilk olarak world island denen bir bölgeden söz edilir. bunun türkçe karşılığı dünya adası olmasına karşın biz herkesin anlayacağı dilde avrasya diyelim. avrasya jeopolitik teoride asıl uygarlığın ortaya çıktığı yer olarak bilinir. avrasya'nın batı avrupaya olan konumu oradaki diğer uygarlıklarla etkileşimi hem çok kolay hem de çok ucuz kılacak denli iyiydi. hem karasal hem de akdeniz havzasıyla denizden ulaşım oldukça kolaydı ve bu diğer uygarlıklardan teknolojik ve yeni ortaya çıkan hastalıkların yayılması açısından geri kalmamasını sağlıyordu. kara veba salgını ve barutun avrupa'ya gelmesi feodal sistemi yıkıp insanların, kapitalist burjuvazinin gelişmesine olanak sağlayan şehirlere akmasına ve merkezi devletlerin gelişmesine neden oldu. ayrıca gene coğrafi konumu ve sık orman örtüsü, o dönem tüm avrasya'yı kasıp kavuran moğol istilasından korunmuş tek kara parçası olmasını sağladı.

tüm bunlar avrasya'dan izole olan amerika ve okyanusya kıtalarındaki az gelişmişliği açıklar. oradaki aztek ve inka uygarlıkları her ne kadar gelişmiş bir siyasi yapılanmaya ulaşmışlarsa da, avrasya'da gelişmiş teknolojiden ve de salgın hastalıklardan izole kaldıkları için, avrupalılar 15.yy'da amerika'ya ulaştığı zaman, onlara karşı koyma kapasiteleri olmamıştır.

2)denizlere bağlantısı: erken dönem avrupa kapitalizminin ekseninde geliştiği ticaret deniz yollarıyla birebir ilişkiliydi. avrupa'nın kıyı/arazi oranı, girintili çıkıntılı yapısı, yarımadaları, adaları vesairesiyle çok fazla olduğundan, kıtanın içlerinde yaşayan insanların dahi denize bağlantı yolu çok uzak olmuyordu. bunun yanında kıtanın içlerine kadar ulaşan ve şelalesiz, girdapsız, sakin ve debisi yüksek nehirleriyle kıta içlerinden deniz kıyılarına ve oralardan da başka diyarlara ulaşım ve ticaret, dünyanın başka yerlerine kıyasla inanılmaz kolay ve ucuzdu. önce ıtalyan kent de ve hansa birliği ardından da 15.yy'la birlikte okyanus aşırı ticaretin gelimesiyle ingilitere, fransa, ispanya, hollanda ve portekizin gelişmesi bu şekilde açıklanabilir.

diğer yerlerin kıyı/arazi oranının düşüklüğü ile özellikle afrika'daki bol şelaleli,kanyonlu, bataklıklı ve girdaplı akarsuların ticarete elverişsizliği ve buralarda bol miktarda yırtıcı hayvanın yaşaması gibi olumsuzluklar, avrupa'yı öne çıkaran etkenlerdir.

3) iklim: avrupa ılıman kuşakta oluşu ve çok değişik iklimsel özellikleri(dağ, step, orman, okyanus, akdeniz) barındırması nedeniyle her türlü tarıma dayalı ticari ürünü üretebilmesi, bu gibi ürün kalemlerinde hem başkalarına muhtaç olmamasına hem de bu geniş çeşitlilikteki ürünleri başkalarına pazarlayabilmesine olanak tanımıştır.

ılıman iklimin bir başka özelliği de kış mevsimlerinin bulunmasıdır. bu mevsimler ılıman bölge insanını iklimsel zorluklarla başa çıkma, planlama ve biriktirme(yiyecek, malzeme) özellikleri aşılamıştır. ayrıca kışlar hastalık taşıyan zararlı parazitlerin her yıl ölmesine neden olmaktadır. böylece süreğen bir hastalık döngüsüyle iyice coşan ve yaşamı yer yer sürdürülmesi imkansız hale getiren salgın hastalıkların yayılımı önemli şekilde yavaşlar, hatta kaybolur.

iklimsel çeşitliliği çin, hindistan veya ortadoğu'da bulamayız. tropik bölgelerdeyse(afrika, güney asya) yiyeceğin sürekli ve bol olarak bulunması, sıcak ve nemli olması oralarda yaşayan insanların biriktirme, barınma, giyinme vs gibi sorunlarını öenmli ölçülerde hafifletmiştir. aynı şekilde gene tropik bölgelerdeki hastalıklar insanların yaşam sürelerini ve kalitelerini etkilemiş, gelişmlerine engel olmuştur. yine benzer şekilde sıcak ve nemli havanın insan fizyolojisinde "mayıştırıcı" etkisi olduğunu ve sıcak bölge insanlarının (bizden mi bahsediyor yoksa?) (baya güldüm burada) daha tembel ve sakin oldukları iddiaları ortaya atılmıştır.

4)avrupa'nın parçalı topografisi: bol dağlı, ormanlı, geniş nehirlerle bezeli avrupa'nın coğrafyası, bu coğrafya üzerinde ulaşımı zorlaştırdığı için, geniş araziler hükmedebilen tek parça politik birimlerin doğmasını engellemiştir. oluşan daha ufak birimler, yakınlıkları dolayısıyla sürekli olarak etkileşim ve rekabet içerisindedir, dolayısıyla bir izole kalma durumundan söz edilemez ama bu tip bir topografi, bağımsız birimlerin kolayca ele geçirilmesini de zorlaştırmıştır. gerçekten de, bugün bile dünya siyasi haritasında en küçük parçalı politik birimlerin(ülkelerin) avrupa'da kümelenmiş olduğu kolayca farkedilebilir. aynı şekilde en fazla ulus ve en fazla çeşitlilik gösteren diller de gene avrupa kıtasında bulunmaktadır.

coğrafyanın sonucu olarak doğmuş bu "etkileşimli çoğulcu devlet sistemi"( bunun adı sanırsam interactive plural state system olmalı) özel mülkiyet ve kapitalizm kavramlarının doğmasına yol açmıştır zira birikmiş sermaye venitelikli iş gücünün, eğer bulunduğu devlette rahatı kaçarsa, hemen bir yandaki ülkeye kaçabilmesi çok kolaydır, bu da devletleri mutlakiyetçi (absolitist demek bu da) bir anlayıştan daha liberal bir politika izlemeye zorlamış, bu da demokrasiyi doğurmuştur.

aynı şekilde böyle bir yapı zayıf kalanın anında yandaki devlet tarafından ezilmesi durumunu getirmiş ve bu nedenle ölümüne bir rakabetçi anlayışı yaratmıştır. bu durum teknolojik gelişmleri kamçılamak yanında avrupa'nın kurumsal yapısının gelişmesini de tetiklemiştir.

geniş düzlüklerin yer aldığı asya steplerinde, ortadoğu'da, çin'de veya hindistan'da aynı tip bir politik parçalanmışlıktan söz edilemez.

ve bu son madde ile avrupa'nın jeopolitikayı nasıl değerlendirdiğini ve bu sayede nasıl yükseldiğini anlatmakta ki çabamı sona erdirmiş oluyorum. ne kadar akıllı değil mi adamlar türbana, dine, kitaba falan takılmıyorlar sadece fırsatları değerlendirip en dipten en başa çıkıyorlar neyse bundan sonrasını yorumlamak benim değil siyaset bilimcilerinin görevi. konumuza dönecek olursak avrupadan sonra da bir türkiye'ye bakalım dedim;

" türkiye ve jeopolitika "

öncelikle baştan söyleyeyim; türkiye'nin jeopolitikasını avrupa gibi yüzyıllara yaymayıp sadece cumhuriyetin kurulduğu 29 ekim 1920 tarihinden itibaren inceleyeceğim. çünkü osmanlı çok farklı bir devlettir ve onları jeopolitikadaki yanlışlarını yaptığı hatalar sonucu yitirdiklerini anlatmaya kalksak dünyanın en dramatik filmi olur bir insan bunca hatayı nasıl yapar dersiniz. onun için en iyisi ben sadece türkiye ye değineyim:

1) barış ve türkiye'nin içinde bulunduğu kurumların jeopolitikaya etkisi:

günümüzün en önemli meselesi barış ve istikrarı sürekli kılmaktır. bugün küçülen dünya ortamında barış ve istikrarı sağlamada; başta birleşmiş milletler (bm) olmak üzere, kuzey atlantik ıttifakı (nato), avrupa güvenlik ve ışbirliği teşkilâtı (agıt), avrupa atlantik ortaklık konseyi (aaok), akdeniz diyaloğu, batı avrupa birliği (bab) ve avrupa birliği (ab) gibi kuruluşların önemi artmış ve birbirleriyle koordineli olarak çalışma ihtiyacı ön plâna çıkmıştır. özellikle nato ve bab gibi güvenlik örgütleri bu amacın gerçekleşmesinde daha büyük önem kazanmıştır.

bölgede; natonun avrupa-atlantik bağının muhafazası ile askerî yapısının esnek bir niteliğe kavuşturulması çalışmaları, avrupalı müttefiklerin savunma alanında daha görünür bir rol üstlenme çabaları ile avrupa güvenlik ve savunma kimliği (agsk)nin ittifak içinde geliştirilmesi konuları, yaşanmakta olan dönüşüm sürecinin ağırlıklı boyutları olarak ön plâna çıkmıştır. çek cumhuriyeti, polonya ve macaristanın natoya katılmalarını müteakip 1999 nato vaşington zirvesinde bulgaristan, romanya, estonya, letonya, litvanya, slovenya, slovakya, makedonya ve arnavutluktan oluşan 9 ülkeye üyelik eylem plânı önerilmiş ve üyelik için standartlar belirlenmiştir.

ayrıca 1999 mayıs ayında yürürlüğe giren amsterdam anlaşması ile de avrupa ortak dış ve güvenlik politikası (aodgp) çerçevesinde, ab ve bab arasında daha yakın kurumsal ilişkiler geliştirilmesi hedeflenmiştir.

avrupa güvenliğinin yalnızca nato ve/veya bab vasıtası ile sağlanamayacağı değerlendirilerek, karşılıklı olarak birbirini takviye eden ve tamamlayan kuruluşlardan oluşacak bir avrupa güvenlik mimarisi ihtiyacı ortaya çıkmıştır. nato, bab, agıt, aaok, nato-rusya ve nato-ukrayna ilişkileri ile ab bu mimarinin köşe taşları durumundadır.

1994 yılında başlatılan barış ıçin ortaklık (bıo) programı, vaşington zirvesinde "geliştirilmiş ve daha operasyonel ortaklık" adı altında nato-bıo ülkelerinin ilişkilerinin etkinleştirilmesi yönünde atılan adımlarla yeni bir boyut kazanmıştır. bıo programı natonun yeni demokrasilerle güvenlik ağırlıklı bir iş birliği kurması bakımından önemlidir.

türkiye, aaok prensipleri doğrultusunda, bölge ve dünya barışına katkı sağlayacak bıo faaliyetlerine büyük önem vermektedir. bu çerçevede, türkiyede barış ıçin ortaklık eğitim merkezi (bıoem) tesis edilmiştir.

1994 yılında ısrail, ürdün, mısır, tunus, fas, moritanya ve en son cezayirin iştiraki ile hayata geçirilen natonun akdeniz diyaloğu ise; türkiyenin önem verdiği diğer bir faaliyet olup; nato faaliyetleri hakkında diyalog ülkelerinde oluşabilecek yanlış izlenimlerin önlenmesi ve bu faaliyetlerde güven, açıklık ve iş birliğinin geliştirilmesine yönelik işlevlerini başarı ile sürdürmektedir.

türkiye, dünya ve bölge barışı için bm, nato, agıt yaptırımı veya kontrolü altında icra edilen barışı destekleme harekâtına da "yurtta sulh, cihanda sulh" prensibi doğrultusunda destek vermektedir. bu çerçevede, bosna-hersek ve kosovada yaşanan insanlık trajedilerinin benzerlerinin tekrar yaşanmaması için, bölgede ve tüm dünyada, bu faaliyetlere katkı sağlamayı kendine prensip edinmiştir.

türkiye; her türlü sorunun karşılıklı diyalog, iş birliği ve açıklık politikası ile çözümlenebileceğine inanmaktadır.

bugün dünyada uluslar arası terorizm, yasadışı silâh ticareti ve uyuşturucu kaçakçılığı, kitle imha silâhlarının yayılması ile mücadele edilmesi konularının da bölge ve dünya barışını sağlamada önemli yer işgal ettiğine inanılmaktadır.

bölge barışını, hatta dünya barışını tehdit eden terorizmin, etnik, ideolojik veya dini düşüncelerden kaynaklansa bile, sonuçları itibarıyla global bir nitelik taşıdığı açıktır.

bugün uluslar arası toplumun, terorizme gereken etkinlikle reaksiyon gösterdiğini söylemek mümkün değildir. ancak, birçok ülkede terörle mücadele konusunda mesafe alınmaya başlanmıştır. türkiye bu konuda tüm ülkeleri hassas olmaya çağırmakta ve ülkelerden dolaylı da olsa terörü destekleyici hatalar yapmaktan kaçınmalarını talep etmektedir. ama bilmiyordur ki bu çağrılara yanıt verenler zaten terörün arkasındakilerdir. bilmiyor ki dostum dedikleri düşmanlarıdır. neyse biraz daha konuşursam hapislik olacağım. konuya dönecek olursak:

türkiye, 1973-85 yılları arasında ermeni-asala terör örgütü ve aşırı sol örgütler(aşırı sol örgütler dedim fakat haklarında yorum yapmak istemiyorum), 1984 yılından itibaren de pkk terör örgütüne karşı olmak üzere yaklaşık 30 yıldır terorizm ile mücadele etmektedir. elebaşısı yakalanıp türk adaletine teslim edilen ve yok olma düzeyine indirilen pkk (yalanımı seveyim). terör örgütü kadın, çocuk, yaşlı ayrımı yapmaksızın binlerce sivil vatandaşımızı katletmiş ve terör yoluyla, bölgedeki ekonomik ve sosyal gelişmeyi, bölgede yaşayan vatandaşlar aleyhine kısmen tersine çevirmiştir.(kısmen değil aslında ama neyse) 1999 yılı sonlarında, pkk terör örgütüne karşı mücadelenin askerî cephesi başarıyla hemen hemen sonuçlandırılmış ve sıra, diğer tüm millî güç unsurlarını harekete geçirerek, ekonomik ve sosyal alanlarda da başarı kazanmaya gelmiştir. (ama hepinin bildiği üzere yanlış yönetim ve politikalar sonucu eskisinden de kötüye gitmektedir kulaç kulaç) (ayrıca da pkk'nın bitmediği güçlenip döndüğü gün gibi aşikar)

diğer taraftan, kökten dincilik akımı, özellikle akdeniz havzasının güvenliğini tehdit eden önemli bir faktör olarak karşımıza çıkmakta, demokratik düzenleri temelinden sarsmayı amaçlamakta, demokratik ve sivil toplumları tehdit etmektedir. bu nedenle, kökten dincilik, barış ve istikrarı tehlikeye düşüren yıkıcı bir güç oluşturmaktadır.

ıslâm kökten dinciliğinin . müslüman halk arasında hayat bulduğu bir vakıa olmakla birlikte, kökten dincilik tehdidi sadece islâmî köktendincilik olarak algılanmamalıdır. büyük çoğunluğu müslüman olan ve kurulduğu tarihten günümüze kadar, batı medeniyetini kendine ulaşılacak hedef olarak kabul eden, lâik ve demokratik türkiye cumhuriyeti, hangi dinden kaynaklanırsa kaynaklansın, tüm köktendinci akımları kınamaktadır. (yalancılığım üstümde yine bunun içindir ki seksen darbesinden bu yana iktdar veyahut muhalefet partileri genellikle muhafazakar ıslam cumhuriyeti fikrini benimsemiş şeraitçi partilerden seçiliyor neyse ) dünyada yaşanan değişim sürecini . takip etmek, gereken tedbirleri almak, her ülkenin en başta gelen sorumluluğudur. dünya barışını tehdit eden unsurlara ve faaliyetlere karşı ülkelerin ve uluslar arası örgütlerin el ele vermesi en etkili yol olacaktır. türkiye, bu mücadelede üzerine düşen görevi yerine getirmeye devam etmektedir. ( bak yine yalan. üzerine düşen görev darbelerle, ıslamcı politikalarla, ülkeyi her gün ekonomik krize yol açmaksa evet gerçekten müthiş yerine getiriyor.)

ıstikrarsızlıkların ve belirsizliklerin yaşandığı bölgelerin tam ortasında yer . alan türkiye; lâik, demokratik yapısı ve hukukun üstünlüğünü esas alan yönetim biçimi, pazar ekonomisi ve çok boyutlu kültür yapısı ile bir istikrar adası olmaya devam edecektir. ( bunu söylerken çok şey düşündüm ama her türlü devam edecektir. dedim sonra.. hukuku ve laikliği ve tabi ki demokrasiyi esas alan türkiye alın terleriyle tekrar geri gelecektir.)

türk modelinin başarısı, ılımlı ıslâm ülkelerine ve orta asya cumhuriyetlerine örnek olmaktadır. (fakat bu model git gide kendini bozamakta iranı örnek almaktadır.) üç kıtayı birleştiren köprü durumundaki türkiye, kökten dincilik hareketlerinin avrupaya ihracının önündeki . en büyük engeli teşkil etmeye devam edecektir. ( tabi bu durumda bazı parti ve kurumların ortadan kaldırılması lazım)

natonun güvenilir müttefiki ve abye aday bir ülke olan türkiye, ab ve baba tam üyelik yolunda kararlıdır. avrupa güvenlik mimarisinin temel taşlarını oluşturan ab ve babın tam üyesi olacak bir türkiye, yalnız kendi istikrar ve güvenliğine değil, avrupa ve dünya barışına da büyük katkılar sağlayacaktır.

fakat atladığı bir nokta vardır jeopolitik konumu düşündüğümüzde avrupa ya ihtiyacı yoktur ki türkiye'nin konum olarak avrupadan çok daha iyi bir yerdedir. ılla ihtiyaç varsa avrupa'nın türkiye ye ihtiyacı vardır. ben de en az bunu okuyacak herkes kadar farkındayım benim gibi birinin düşündüğü şeyi iktidara kadar gelebilmiş kazık kadar adamların düşünebileceğini. yalnız benim bilip sizin bilmediğiniz bir şey var. düşünebilirler ama ne kadar katılırlar bu düşünceye, ne kadar doğru bulurlar?

açıkçası doğru bulan birisi olsa uygulardı demek ki bazı şeyler için düşünmek yetmiyor neyse:

türkiyenin jeopolitik, jeostratejik ve ekostratejik önemi

jeopolitikadan bahsederken jeostratejiye değinmemek olmazdı, ve ekostrateji de zaten tüm bunların sonucu olduğuna göre ona da değinmek zorundaydım. lafı fazla uzatmadan konuya dönelim:

türkiye, 185 dünya ülkesi içinde nüfus itibarıyla 16ncı, toprak büyüklüğü itibarıyla 32nci ve ekonomik gücü itibarıyla 16ncı sırada olan bir dünya devletidir. türkiye, jeopolitik ve jeostratejik mevkii itibarıyla;

- dünyanın en önemli petrol rezervlerine sahip orta doğu ve hazar havzası,

- önemli deniz ulaştırma yollarının kavşağı durumunda bulunan akdeniz havzası,

- tarihte her zaman önemini sürdürmüş olan karadeniz havzası ve türk boğazları,

- sscb ve yugoslavyanın dağılması sonucu yapısal değişikliklere uğrayan balkanlar,

- etnik çatışmalar yanında, zengin tabiî kaynaklara sahip kafkasya ve bunun daha ötesinde orta asyanın oluşturduğu coğrafyanın merkezinde etkili bir konumda bulunmaktadır.

üç kıtayı birbirine bağlayan ve çok önemli bir jeostratejik konuma sahip olan türkiye, aynı anda bir avrupa, asya, balkan, kafkas, ortadoğu, akdeniz ve karadeniz ülkesidir. kısacası türkiye bir avrasya ülkesidir. türkiyenin jeostratejik önemini pekiştiren diğer özellikleri ise;

- demokratik, lâik, sosyal hukuk devletine sahip ve piyasa ekonomisini kabul etmiş bir ülke olarak batı sistemlerini uygulaması ve batının tüm kurumlarıyla bütünleşmeyi benimsemiş olması, (değiştirilmek istensede şu günlerde değiştirilemeyeceğini herkes gibi bende bilmekteyim.)

- 1990lı yıllardan itibaren büyük değişmelere sahne olan balkanlar, ortadoğu, kafkasya ve orta asya ülkeleriyle tarihten gelen kültür birliğine ve gelişen olumlu ilişkilere sahip olması,

- kafkasya ve orta asya petrol ve doğal gazının batıya ulaştırılması için belirlenen güzergâhlardan birini ve en önemlisini ihtiva etmesi,

- bm ve nato'nun barışı koruma, bölgesel güvenlik ve istikrara yönelik girişimlerine iştirakleri ve bazılarında üstlendiği öncü rol ile avrupa güvenlik mimarîsi üzerinde tartışılmaz bir ağırlığa sahip olması ve nitelik nicelik olarak avrupa da ve bölgesinde güçlü bir silâhlı kuvvetlere sahip olmasıdır.

20nci yüzyılın sonlarında dünyadaki köklü ve hızlı gelişmeler, türkiye'ye hem farklı sorumluluklar yüklemiş, hem de yeni fırsat ve ufuklar açmıştır. türkiye, kuzey atlantik ıttifakının bir kanat ülkesi konumundan çıkmış, avrupa'yı asy'aya bağlayan avrasya kuşağında merkezî bir duruma gelmiş, politik, güvenlik ve ekonomik açılardan büyük bir rol ve önem kazanmıştır.

türkiye, geniş olduğu kadar, sorunlar, çatışmalar ve istikrarsızlıklar içeren bir coğrafyada yaşamaktadır. ancak türkiye, böyle bir bölgede bir barış ve istikrar adası olma özelliğini koruma başarısını göstermiştir. türkiye, avrupadan pasifike ve orta doğuya uzanan geniş coğrafyada yer alan ender demokrasilerden biridir.

anadolu yarımadasının sunduğu zenginlikler ile tarih boyunca jeopolitik bir kavşak niteliği taşımış olan bu topraklarda yaratılan insanî değerlerin en güzel yönlerini benimseyen türkiye cumhuriyeti, çeşitli kültürlerin güzel bir sentezini oluşturmaktadır. demokratik, müreffeh ve istikrarlı bir türkiye, doğu ile batının değerlerinin bütünleşip, bir arada yaşayabileceğinin çarpıcı kanıtıdır. türkiye'nin hem doğulu, hem de batılı yönleri, üyesi olduğu uluslar arası örgütlerin çeşitliliği ile de kendini göstermektedir. türkiye aynı anda nato, avrupa konseyi, ekonomik ışbirliği ve kalkınma örgütü (oecd), karadeniz ekonomik ışbirliği (keı), ekonomik ışbirliği teşkilâtı (eco), d-20 ve ıslâm konferansı örgütü (ıko) (buna üye olması laikliğe birebir karşıdır çünkü devlet dini bir oluşuma üye olduğu an din işi devlet işine karıştırılmış olur. buna bir örnekte diyanet işleri kurumunun devlete bağlı olmasıdır. neyse) üyesi olan yegâne devlettir.

türkiye, tarihî, coğrafî ve kültürel açılardan doğunun olduğu kadar, yine aynı kıstaslarla değerlendirildiğinde, tartışmasız biçimde batının da bir parçasıdır. türkiye'nin altı asır boyunca avrupa ile mevcut ortak tarihi bunun en belirgin kanıtıdır. batının köklü demokrasileri ve pazar ekonomileri ile doğunun ümit vadeden genç demokrasilerini, karadeniz ile akdeniz'i, nato ile ıslâm dünyasını, gelişmiş ülkelerle gelişmekte olanları ve farklı kıtaları birbirine bağlayan türkiye, ıslâm ve diğer dinler arasında da bir dostluk ve iş birliği köprüsüdür. türk tarihi bu olgunun zenginlikleriyle doludur.

türkiye ayrıca, gelecek yüzyılda hazar ve orta asya doğal kaynaklarının batıya ulaşmasında doğal bir köprü rolü üstlenmektedir. dünya doğal enerji kaynaklarının %70i türkiye'nin etrafında kümelenmiştir. hazar petrollerinin batıya taşınmasını öngören ve uluslar arası camiadan büyük destek bulan bakü-ceyhan projesi, petrol nakil güzergâhı bakımından en istikrarlı ve güvenli ortamı sunmakta ve çevre korunması bakımından da en az riski taşımaktadır.

bölgedeki zengin doğal kaynakların işletilmesini ve batıya naklini bölgesel iş birliği ve refahın artırılması için altın bir fırsat olarak gören türkiye, söz konusu kaynakların dünya pazarlarına nakli için birden çok hattın kullanımını desteklemekte ve bu yönde siyasî iradesini ortaya koymaktadır. aynı şekilde, hazar havzasının doğal zenginliklerinin dünya pazarlarına ulaşmasıyla birlikte kafkasya ve orta asya'ya yönelik insan ve mal trafiğinde meydana gelen artışın gerekli kıldığı trans-kafkasya ulaşım koridorunun hayata geçirilmesi bakımından da türkiye anahtar ülke durumundadır. avrasya'nın karşısına tarihin çıkarmış olduğu yeni potansiyel ekonomik fırsat iyi değerlendirildiği takdirde, bu coğrafyada barış, istikrar, refah ve iş birliğinin kalıcı hâle getirilmesi mümkün olabilecektir. (ama bunu değerlendirebilmek için doğru dürüst bir yönetim gerekir. yani tahsil cehaleti alır eşeklik baki kalır deyip sözü bitiriyorum.)

soğuk savaş ertesi şartlar içinde dünyanın en duyarlı bölgelerini oluşturan balkanlar, karadeniz ve akdeniz havzaları, kafkasya, orta asya ve orta doğu coğrafyasındaki gelişmeler, türkiye'nin bu bölgelerdeki rollerine ve etkinliklerine yenilik ve hareketlilik getirmiştir. bu coğrafyadaki oluşumlar, dünyanın ve avrupa'nın geleceğinde belirleyici rol oynayacaktır. türkiye bir yandan bu oluşumların yol açtığı sorumluluklarını bütün gücüyle yerine getirmeye, diğer yandan da yeni imkân ve fırsatlardan yararlanmaya çalışmaktadır. böylesine önemli ve geniş bir coğrafyada, türkiye, etkinliğini ve belirleyici rolünü önümüzdeki yüzyılda da devam ettirme zorunluluğundadır. balkanlarda, orta doğuda ve kafkasya da barış ve istikrar sağlanmadıkça, avrupa ve asya'nın tam anlamıyla birbirine kenetlenmesi mümkün değildir. türkiye'nin, balkanlar, orta doğu ve kafkaslardaki ihtilâfları söndürme inisiyatiflerine katkısı, bu kenetlenmenin gerçekleşmesine yöneliktir.

türkiye çevresine barış, istikrar, demokrasi ve hoşgörü yansıtmak için büyük çaba içinde olan bir ülke durumundadır. bu durum, yoğun emek, sabır ve enerjinin aynı anda birçok noktada odaklaşmasını gerektirmektedir. türkiye'nin bu yöndeki istek ve gayreti yıllarca savunduğu ilkelerden, coğrafyasından ve bilinen tarihî gerçeklerden kaynaklanmaktadır. türkiye'nin uyguladığı dış politika, hem yaşadığı özel coğrafyadaki jeostratejik, ekonomik ve kültürel gerçeklere, hem de büyük atatürk'ün koyduğu barışçı ilkelere dayanmaktadır.türkiye, dünyada ve bölgesinde güçlü, dünya ile her alanda bütünleşen, kendisine saygı duyulan, kendine güvenen, ağırlığı ve etkinliği ile bölgesinde barış ve istikrarın güvencesi olan, dostluğu ve iş birliği aranan bir ülkedir. (yalanım batsın yalancıyım demek isterdim ama bu bir yere kadar doğruydu belki milenyuma kadar öyleydi.) siyasî, sosyal, ekonomik ve askerî açılardan günümüzün de, geleceğin de en önemli ülkelerinden biridir.

türkiye, dünya ekonomileriyle bütünleşme bakımından, bir taraftan küreselleşme hareketleri içinde yer almış, diğer taraftan da ekonomik güç odaklarından kuzey amerika serbest ticaret antlaşması (nafta) ve pasifik bölgesi ile ticarî ilişkilerini sürdürmüş ve avrupa entegrasyonu hareketine tam olarak katılma iradesini açıklamış bulunmaktadır.

türkiye, soğuk savaş sonrasında eskisinden daha farklı yapılanmalara doğru ilerleyen avrupa kıtasıyla ilişkilerine yeni ve sağlam boyutlar kazandırmak arzusundadır. türkiye'nin ulaşmış olduğu büyüme, üretim ve . ihracat kapasitesi, bir tarafta abd ve pasifik havzası, diğer tarafta avrupa olarak ortaya çıkmaya başlayan ve küreselleşme sürecinin de etkisiyle ekonomik anlamda üç boyutlu bir görünüm arz etmeye başlayan dünyada, bu boyutların bizatihi içinde yerini almasını gerekli kılmaktadır.

türkiye'nin atlantik-avrupa ve avrasya kuşakları içinde özel bir konumu vardır. batı toplumu ile bütünleşme hedefi güden, ayrıca islâm aleminin demokratik, lâik ve çağdaş üyesi olan bir ülke durumundadır. türkiye; balkanlar, kafkaslar ve orta asyada türkçe konuşan 200 milyonluk bir nüfusun da merkezinde bulunmaktadır. başta türk dilleri konuşan toplumlar olmak üzere, yeni bağımsız devletlerin örnek aldıkları bir model teşkil etmektedir. dünyanın aradığı uzlaşmalar türkiye'nin bünyesinde mevcuttur. türkiye dış politikasında etkinliğini; bu bünyeden alan bir uzlaştırma, barıştırma ve iş birliğinde buluşturma işlevini sürdürme kararlılığındadır.

türkiye, çeşitli sorunlarla karşı karşıya bulunan bölgesinde, siyasal barış ve güvenlik ortamının, siyasî ve ekonomik iş birliği potansiyellerini harekete geçirmek ve refahı yaygınlaştırmakla mümkün olabileceğine inanmaktadır. bu nedenle gayretler, küresel ve bölgesel plânda barış ve güvenliğe katkıda bulunmaya yönelmektedir. soğuk savaşın sona ermesini müteakip ortaya çıkan tarihî fırsatları en iyi şekilde değerlendirmeye matuf iş birliği şemalarında, türkiye öncü bir rol oynamakta ve model olma vasfı kazanmaktadır.

avrupa güvenliğinin balkanlar, doğu avrupa, ortadoğu ve kafkasyada pekiştirilmesi, barış ve iş birliğinin güçlendirilmesi hedefleri ancak türkiyenin katılımıyla ve somut katkısı ile gerçekleştirilebilir. türkiye uluslar arası ilişkilerde geçerli olması gereken çağdaş norm ve davranış kurallarının savunucusudur. bunların global ve bölgesel düzeylerde yaşama geçirilmesi için her türlü çabayı göstermektedir.

türkiye'nin dışarıda izlediği siyasî hedeflerin bir yandan çevresindeki mevcut ve potansiyel ihtilâfların kontrol altına alınmasına, diğer yandan bölgesel entegrasyon ve iş birliği yoluyla kalıcı barış ve istikrarın sağlanmasına yönelik olması tabiîdir. türkiye'nin bölgede oynadığı rolün temel felsefesini; ekonomik ilişkilerin geliştirilmesi, siyasî istikrarın tesisi ve bölge ülkelerinin dünya ile entegrasyonu'nun sağlanması hedefleri oluşturmaktadır. türkiye bu anlayışla demokrasiyi, hoşgörüyü, hukuk devleti niteliklerini ve lâikliği çevresine yansıtmaktadır. zira türkiye bunları en iyi yapabilecek durumda bulunan nadir ülkelerden biridir ve bu konuda sorumluluklarını üstlenmektedir. (fakat yerine geitrmemektedir.)

türkiye; demokrasi, temel haklar ve hukukun üstünlüğünden yanadır. türkiye'nin mensup . olduğu ideoloji, çağdaşlık ve medeniyet ideolojisidir. türkiye, bunun dışında hiçbir ideolojinin mensubu veya yanında değildir. (bunun içindir ki türkiye de her birkaç yılda bir parti kapanıyor şeriat yanlısı olduğundan dolayı.) (komiğim değil mi haha!)

21nci asırda türkiye'nin vizyonu; bölgesel zenginliklerini, entegre olma hedefi içinde olduğu avrupa'ya taşıyan, küreselleşme olgusunu ileri götüren ve bu hareket içinde belli başlı bir rol sahibi olarak ortaya çıkan ve nihayet kalkınma ve iş birliği . hamlelerinde barıştan yana ve öncü bir ülke olmaktır. bu vizyon gerçekleşme yolundadır. balkanlardan orta asya'ya kadar türkiye'nin önünde yeni ufuklar açılmış, yepyeni iş birliği ve dayanışma imkânlarına kavuşulmuştur. bu anlayışla türkiye, dışarıya daha fazla açılmakta ve coğrafî uzaklığın önemli olmadığı günümüz dünyasında, uzak doğudan lâtin amerika'ya kadar uzanan geniş bir yelpaze içinde dostlar, pazarlar ve yeni ilişki ağları aramakta, kısaca bir dünya devleti olma yolunda hızla ilerlemektedir.

türkiye, sorumluluklarının bilincinde olarak, kendisini 21nci yüzyılda üstleneceği role hazırlamaktadır. zira türkiye, lâik ve demokratik rejimiyle bir model ülkedir ve bu niteliklerini 21nci yüzyılda da korumaya devam edecektir. ayrıca türkiye, yeni yüzyılda çok taraflı bir ekonomik ilişkiler ağının merkezi hâline gelecektir. öte yandan türkiye, doğu ile batı arasında çeşitli açılardan başarıyla ifa ettiği köprü vazifesini, 21nci yüzyılda daha etkin biçimde sürdürecektir.

türkiye'nin önemi iç dinamik öğelerden çok dış dinamik öğeler sayesinde anlaşılabilir. çünkü dış dinamik öğeler babında bir araştırma yaptığımızda bu iç dinamiği de yakından ilgilendirir. şöyle bakın bu konuya; türkiye'nin toplumsal, siyasal ve jeopolitik özellikleri dış dinamik kriterlere göre de iç dinamik kriterlere göre de aynıdır.

yani biz türkiye'nin önemini üç başlık altında inceleyebiliriz. bunlardan birincisi "jeopolitik konum" ikincisi "ekonomi ve bunların sonucu olarak ta "siyasal- kültürel yapı"

türkiye dendiğinde ilk önce göze çarpan özellik dünyanın en büyük sorun olarak gördüğü dört bölgenin ortasında yer almasıdır. bunlar: : balkanlar, kafkaslar, ortadoğu ve körfez.

bu konum türkiye' yi bu bölgelerde çıkarları olan dış kuvvetlerce vazgeçilmez yapmaktadır. mesela amerika birleşik devletleri'ni ele alalım. amerika konumu itibariyle bu bölgelere çok uzak. fakat dünya üzerinde globalleşme yani küreselleşme çabaları bir şekilde amerika' ya dünya jandarmalığı konumunu vermiştir. amerika da bu özelliğini kullanarak türkiye yi bir tür emir kulu gibi görüp jeopolitik konumundan yararlanmak istemiştir ve yararlanmıştır da buna kanıt olarak incirlik üssünü gösterebiliriz. sadece bu durum bile türkiye nin stratejik önemini vurgulamak da yeterlidir.

şöyle düşünün imf bir kuruluş türkiye ye neden yıllardır katlanıyor? ya da neden bu kadar önemli bir konumu olan ülke yıllardır güçlü bir egemenliğine girmiyor?

nedeni basit türkiye çatışma ortamında "bölgesel güç" adıyla varlığını sürdürmektedir. dünya da süper güç olarak bilinen devletlerin türkiye üstünde ki çıkarları ve türkiye yi kimseye yar etmeme çabaları türkiye'nin şimdi ki yarı sömürge konumunu korumasını sağlamıştır. süper güçlerden hiç biri türkiye'nin diğer bir süper güce gitmesini istememiştir. gerisi hikae.

sadece amerika örneğinin yetmeyeceğinin farkındayım. çünkü artık bunu bilmeyen yok. onun için konuyu başka bir yönden değerlendirelim. mesela sovyet rusya. sovyetler birliği dağıldıktan sonra ortaya çıkan başta özerk sonradan bağımsız ülkeler ve otonom yönetimler açısından türkiye'nin sahip olduğu ekonomik, kültürel ve siyasal olanaklardır. bu olanaklar sayesinde türkiye bu devletleri kendi çevresi etrafında dost ilan edip kendine bağlayacak güce sahiptir. ve tabii saçma sapan değil akıllıca kullanılırsa bu olanaklar türkiye'nin "bölgesel güç" adını daha da pekiştirecektir.

balkanların, kafkasların, ortadoğu'nun ve tabii körfezin, siyasal, askeri ve ekonomik kargaşası uzun yıllar durulmayacak gibi gözüküyor. bu durumda türkiye daha uzun yıllar bölgesel güç bilinmeye devam edecektir.

fakat türkiye jeopolitaka'nın faydasından çok zararını görmüştür. yanlış yönetimler sonucu türkiye birilerinin sömürgesi olma yolunda hızla ilerlemektedir. unutun yukarda bahsettiğim şeyleri. onlr doğru dürüst yönetimin getirebileceği faydalardı. jeopolitika doğru kullanıldığında olabilecek şeylerdi ama şu an bunlar imkansız görünüyor.

ve entry e son verirken bir de son söz koyayım dedim:

son söz

jeopolitikadır ki bir ulusu ya ileri götürür, ya batırır; doğru kullanalım.

ben buradan geldim: http://www.uykusuzsozluk.com/show.php?id=131678

--hitit krallığı; m.ö. 1500; akheramosis

ülkeleri coğrafi ve sosyolojik özelliklerine göre değerlendiren siyaset bilimidir. harita üzerindeki konumunuza göre nasıl hamle yapabileceğiniz ile ilgili öngörüler geliştirmenize yarar.