çin sovyet uyuşmazlığı

2. dünya savaşı sonrasında 1949' da çin' de kurulan komünist rejim ile sovyetler birliği arasında 1950' lerin sonlarında başlayıp 1980'lerin ikinci yarısına kadar süren soğuk ilişkiler. çin halk cumhuriyeti' nin kurulmasından sonra sovyetler birliği ile bu ülke arasında sıcak ilişkiler kurulmuştu. fakat sovyetler birliği komünist partisi' nin 20. kongresi' nden sonra iki ülke arasındaki ilişkiler giderek bozulmaya başladı. en başta iki ülke arasında yüzyıllardan beri süren bir tarihi mücadele vardı. çin rusya' ya xix. yüzyılda kendisini sömüren bir devlet gözüyle bakıyordu. bununla beraber iki ülke önderliği marksist-lenininst ideolojiyi farklı şekillerde yorumlamaktaydılar. mao' ya göre stalin' in kötülenmesi kampanyası çok ileri gitmişti ve sovyetlerin "barış içinde birarada yaşama" tezini beğenmiyordu. ayrıca 1960' lardan itibaren çin, çin imparatorluğu' nun zayıf olduğu ve bu yüzden çarlık rusyasına toprak bıraktığı "haksız" sınır antlaşmalarının değiştirilmesi gerektiğini ileri sürmeye başladı. bu sınır anlaşmazlığı 1969 yılında iki devletin silahlı kuvvetleri arasında ciddi çatışmalara varacak kadar büyüdü. bu arada çin, 1968' de çekoslovakya' ya yapılan sovyet müdahalesini kınadı. 1970' lerde sınır görüşmelerinin başlamasına rağmen bunlar ancak belli aralıklarla sürmüş, 1978' de yine ciddi çatışmalar yaşanmıştır. bütün bu gelişmeler yaşanırken çin, kendisine karşı sovyetler kadar büyük bir tehlike olarak görmediği a.b.d. ilişkileri normalleştirmeye çalışmaktaydı. 1972' de a.b.d. başkanı nixon çin' i ziyaret etti ve 1976' da iki ülke arasında diplomatik ilişkiler kuruldu.
1976' da mao' nun ölümü ve muhalif önderlerin iktidara gelmesiyle ilişkilerin normalleşmesi yolunda bir engel kalktıysa da bu hemen gerçekleşmedi. 1979' da çin, kampoçya ile savaşan vietnam' a girdi ve nisan ayında sovyetler ile 1950 tarihli dostluk, ittifak ve karşılıklı yardım antlaşması' nı iptal etti. sovyetler ise vietnam' ın yanında yer aldı. 1979' un sonunda sovyetlerin afganistan'a girmesi de ilişkilerin daha da bozulmasına yol açtı. 1982' de sovyet devlet başkanı brejnev' in ölümünden sonra iki ülke dışişleri bakanları görüşmelere başladılar ve 1983' te moskova' da yapılan görüşmeler sonucunda ticari konularda anlaşmaya varıldı. 1983 kasım' ında çin-sovyet sınırı ticarete açıldı.
yine de ilişkilerin normalleştirilmesi için gorbaçov iktidarını beklemek gerekecekti. çin' de ekonomik reformla birlikte sovyetler birliği, çin' in dış ticaretine önemli ülkeler arasına girdi ve çin' in gorbaçov' un reformlarına ilgisi arttı. 1987 ağustos' unda iki ülke arasında görüşmelerin başlamasıyla sınırın doğu kesiminde toprak iddialarından doğan sorunların çözülmesi yolunda adımlar atılmaya başladı. sovyetler birliği bir yıl sonra moğolistan' ın kuzeyinden önemli sayıda asker çekti. nihayet 1989 mayıs' ında gorbaçov' un pekin' i ziyareti sırasında sovyet ve çin liderleri karşılıklı olarak dostluk, egemenlik ve birbirlerinin içişlerine karışmama sözü verdiler ve "ilişkilerin normalleştiğini" açıkladılar.