kaşkaylar

görsel
Kaşkaylar, ağırlıklı olarak iran'ın güneyindeki Fars bölgesinde yaşayan, Oğuz grubu Türk dillerinden biri olan Kaşkay Türkçesini konuşan bir Türk halkıdır. Tarihsel olarak göçebe veya yarı göçebe yaşam biçimleriyle tanınmış, günümüzde ise önemli bir bölümü yerleşik hayata geçmiş olsa da dil, dokumacılık ve aşiret geleneklerini büyük ölçüde korumuştur.

Kaşkaylar tarihsel olarak yaz aylarında Zagros Dağları'nın yaylalarına, kış aylarında ise daha sıcak ovalara göç ederek yaylak–kışlak düzeni içinde hayvancılık yapmıştır. Topluluk, farklı boy ve obalardan oluşan bir aşiret konfederasyonu şeklinde örgütlenmiş; geçmişte yönetiminde ilhan ve ilbeyi gibi geleneksel makamlar önemli rol oynamıştır.

Kaşkay Türkçesi, Oğuz Türkçesi grubuna dahildir ve Türkiye Türkçesi ile önemli benzerlikler taşır. Halk kültüründe saz şairleri (âşıklar), destan geleneği ve özellikle Köroğlu Destanı önemli bir yer tutar. Kaşkay kadınlarının dokuduğu yün halılar, doğal boyalar ve kendine özgü geometrik desenleriyle uluslararası düzeyde tanınan el sanatları arasında kabul edilir.

Araştırmacılar, Kaşkayların bugünkü konfederasyon yapısının büyük ölçüde 18. yüzyılda şekillendiğini değerlendirir. Özellikle Kaçar ve ardından Pehlevi dönemlerinde iran merkezi yönetimiyle zaman zaman iş birliği, zaman zaman da çatışma yaşamışlardır. 20. yüzyılda uygulanan zorunlu iskân politikaları göçebe yaşamı önemli ölçüde azaltmış; 1979 sonrasında ise bazı topluluklar yeniden mevsimlik göç faaliyetlerine dönmüştür.