diderot etkisi

Diderot etkisi nedir sorusunun cevabını aramaya başlamadan önce Diderot Kimdir? sorusunun cevabına odaklanmak daha akıllıca olur sanırım. Yoksa adamı tanımadan neleri etkilediği kimin umurunda olsun ki?

Denis Diderot Fransız yazar ve ve filozof. Avrupa’da Aydınlanma çağında elini sallasan 10 filozofa değiyor biliyorsunuz. Diderot’a ilk ününü kazandıran şey filozof olması değil ilk Ansiklopedilerin (Encyclopédie) editörü olmasaydı. Gazetelerin 30 değil tam 29 kupona verdiği o ansiklopedileri hazırlamak için Kilise ile kaç defa papaz oldu bu arkadaş. Ayrıca romanları felsefik açıdan inceleyen ilk edebiyatçı olması da onu önemli biri yapıyor.

Ama asıl Diderot’u kral yapan şey kusurları ile yüzleşebilme cesaretidir bence.

17. y.y. Faransa’sında ünlü filozof Diderot üç kuruşa muhtaç olmuş namerde el açacak duruma gelmiş. Bunu duyan bilimin dostu düşenin anası Rus imparatoriçesi Katerina aslında Fransız olan Diderot’a kol kanat germiş. “Bana ne elin Fransızından?” dememiş. “Ülkesi sahip çıksın derdi beni mi gerdi?” dememiş. Çok kral bir hareketle “Gel aslanım bu 25 yıllık peşin maaşın, kütüphaneni de satın alıyorum bundan sonra bir elin yağda bir elin balda devrile devrile bilim yapabilirsin” demiş.

Açlıktan nefesi kokup utanınca naneli sakız bile alacak gücü olmayan Diderot, bu kadar para karşısında dengesini kaybetmiş haliyle. Normalde insan gider bir ev, bir at, bir tarla alır ya da hiç olmadı kendine yemek ısmarlar ama dengesiz Diderot gitmiş kendine bir sabahlık almış.

Akrabaları laf etmeye başlamış “iyice dengeyi kaybetti bu hem üstünde ipek sabahlık ile geziyor hem de bir harabede yaşıyor” demeye başlamışlar. Bunu duyan Diderot “desinler locasının” tepkilerine daha fazla direnememiş ve lacivert sabahlığını açar diye gitmiş önce turuncu çalışma masası almış. Sonra gitmiş koltuğu sabahlığa uydurmuş, bakmış koltuk ve masa uyuyor ama avizeler eski, onları da değiştirmiş.

Tabakları Kütahya seramikten, mobilyayı Masko’dan falan alayım derken işin içinden çıkamadığını elinde avucunda bir şey kalmadığını hatta borçlandığını fark edip “olm manyak mısın napıyon sen” demiş kendine.

Sonra oturup “eski sabahlığım için pişmanlık” diye bir yazı yazıyor bu arkadaş. Hıh işte o “olm manyak mısın nabıyon sen?” sorusuna bulduğu cevap “Diderot etkisi” diye adlandırılıyor bilim yapan arkadaşlar arasında. Diderot etkisi nedir sorusunun cevabı bu aslında.

Eski sabahlığının efendisi yeni sabahlığının kölesi olduğuna karar veren Diderot toplumu bu konuda aydınlatacak çalışmalar yapıyor daha sonra. Katerina’dan aldığı desteğinde hakkını ödemiş oluyor haliyle.