panteist

tanrıyı evrenin dışında değil, kendinde arayan inançtır. Bir nevi natural inançtır.Tasavvuf düşüncesindeki enel hak a benzer. Ancak islam hukukunda bu anlayış idam nedeni olduğu için ortaya atan Hallac-ı mansur ve devamları vahşice öldürülmüştür. Endülüs felsefecisi muhiddin-i Arabi nin vahdet-ül vücut kavramının yine endülüs ispanyasından göçmüş olan Baruch spinozayı etkilediğine dair güçlü görüşler mevcut olsa da arabi daha çok panenteizm ile bağdaştırılabilir. Batı felsefesi kiliseden kurtulduğu oranda, bu felsefe yayılabilmiş ve üzerinde tartışılabilmiştir. Nitekim astronom ve felsefeci Giardano Bruno da evren tanrıdır, sonsuzdur yıldızların her biri bir güneştir dediği için kilise tarafından roma da diri diri yakılmış, spinoza da hollanda da olması ile yırtmış olsa da aforoz edilmiştir.

(bkz: panenteizm)