kurtuluş savaşının bilinmeyen cephesi revandiz

kurtuluş savaşı bir destan...
başlı başına ve her anı ile ele alınması gereken bir destan.

kurtuluş savaşımız 19 mayıs 1919'da atatürk'ün samsun'a çıkışı ile başladı ve 9 eylül 1922'de ordumuzun izmir'e girişi ile sona erdi diyoruz hep.

öyle mi?
9 eylül'den sonra da yer yer bazı çatışmalar yaşandı.
örneğin kurtuluş savaşı'nın son kurşunu bandırma'da atıldı. 17 eylül 1922'de yunan kuvvetleri ile son çarpışmalar burada yaşandı ve buna istinaden bandırma'daki ayyıldıztepe denilen mevkiye son kurşun anıtı dikildi.
görsel

peki ya sonra?
işte o sonrası nedense hiç anlatılmaz.
güneyde verilen savaş. güneyde verilen mücadele...

17 eylül 1922'den sonra da kurtuluş savaşımız devam ediyordu.
hemde bugünkü sınırlarımızın dışında, ama misak'ı milli sınırlarımızın içinde. ırak'ta devam ediyordu...

işte bu devam eden mücadele tarihimize revandiz harekatı adıyla geçmiştir.

şubat 1922.
sakarya meydan muharebesi'ni kazanan türk ordusu, anadolu'yu tamamen düşman işgalinden temizlemek amacıyla büyük taarruz hazırlıkları yapıyordu.
fakat büyük taarruz hazırlıkları yapılırken güney ihmal edilemezdi. zira ingilizler musul ve kerkük'e iyice yerleşmiş, buradaki hakimiyetlerini pekiştirmişti.

bölgede yaşayan kürt, arap ve türkmen aşiretlerin bir kısmı ingiliz işgaline karşı direniş gösteriyorlardı.
bu direnişler en çok kerkük ve revandiz'deydi.

aşiretler ingilizlere karşı türkiye'den destek istiyorlardı.

mustafa kemal paşa ve fevzi paşa musul üzerine bir harekat yapmayı düşündüler, bu iş için de bölge halkı tarafından bilinen, tanınan ve sevilen bir isim olan yarbay şefik bey'i görevlendirdiler.

yarbay şefik bey kimdi?
yarbay şefik bey, kanuni sultan süleyman dönemi paşalarından habeşistan fatihi özdemir paşa'nın soyundan geliyordu.
1885 yılında kahire'de doğmuş, iyi bir eğitim almıştı. 1. dünya savaşı'nın başlamasıyla birlikte türkiye'ye geldi ve gönüllü olarak osmanlı ordusuna katıldı. 3 dil bildiği için teşkilat'ı mahsusa'da görev aldı.

1. dünya savaşı'nın bitmesi ile ülkenin işgale uğramasının ardından kuvayi milliye kuvvetlerine katıldı ve bizzat mustafa kemal paşa'nın emri ile hatay ve antep'te milis kuvvetlerini örgütlemek üzere görevlendirildi...
görsel

yarbay şefik bey musul üzerine bir harekat yapacaktı.
fakat bir sorun vardı. yarbay şefik bey'in emrine kumanda edeceği bir kuvvet verilmeyecekti...
görsel

şefik bey asker sorununu nasıl çözdü?
şöyle ki, ülkemizin güneyini işgal eden fransızlar ile sakarya savaşı sonrası ekim 1921'de ankara antlaşması imzalandı. bu antlaşma ile fransız askerleri işgal ettikleri bölgeleri boşaltıp türkiye'den çekildiler. lakin fransızlarla yapılan mücadele sırasında fransız ordusunda olup, kuvayi milliye kuvvetlerimize teslim olan cezayir'li ve tunus'lu askerler vardı. fransızlar çekilirken afrika'dan getirdikleri bu askerleri götürmemiş, akıllarına bile getirmemişlerdi.
işte şefik bey bu cezayir ve tunuslu askerler ve emrine verilen birkaç subay ile birlikte 1922 haziran'ında ırak'a girerek kurtuluş savaşımızın revandiz harekatı'nı başlattı.
görsel

1922 yılının haziran ayında kuzey ırak'a giren yarbay şefik bey'e bölgedeki türkmen ve kürt aşiretler destek verdiler.
türk ordusu 30 ağustos 1922'de dumlupınar'da zafer kazanırken, ertesi gün 31 ağustos'ta kuzey ırak'ta, derbent'te yarbay şefik bey ve kuvvetleri ingilizlere karşı bir başka zafer kazanıyor ve bu zafer ile birlikte musul, kerkük ve süleymaniye birkaç gün içinde türklerin kontrolüne geçiyordu.
görsel

yarbay şefik bey'e destek veren kürtler arasında defacto kürdistan krallığı'nı ilan eden şeyh mahmut berzenci, simko, barzani aşireti gibi kürt aşiretleri ve liderleri de vardı.

ingilizler de bölgeyi türk kontrolüne bırakmaya niyetli değildi.

ingilizler önce şeyh mahmut berzenci ile anlaştı, kendisine süleymaniye valiliği verildi, simko ve barzan aşiretleri de para ve tehdit ile satın alındı.

işler tersine dönüyordu.
kürtlerin ingilizler ile işbirliği yapmaları ile birlikte yarbay şefik bey'in gücü azalmıştı.
ama buna rağmen ismail simko'yu mağlup etmeyi başardı.
şefik bey ankara'dan defalarca yardım istedi fakat türkiye'den herhangi bir yardım gelmedi.

buna rağmen şefik bey ve emrindeki bir avuç asker revandiz harekatını sürdürmeyi devam ettiler.
1923 yılı nisan ayına kadar bölge kontrolümüz altında kaldı.
fakat ingilizler kuzey ırak'ı ve musul'u kontrol edebilmek için hindistan'dan binlerce yeni asker takviye getirmişlerdi.

türkiye bu esnada lozan görüşmelerine odaklanmıştı.
fakat lozan görüşmeleri bir türlü başlamıyor, ingilizler lozan görüşmelerine katılmıyorlardı.

işte burada şefik bey'in yaptığı direniş, ingilizleri lozan'da masaya oturtan en önemli unsurdu.
ingilizler lozan'da masaya oturmak için ankara'dan revandiz harekatına son vermesini istemişler, ankada'da bu yüzden ırak'a kuvvet göndermemiştir.
şayet şefik bey ve askerleri kuzey ırak'ta revandiz harekatını yapmamış olsalardı, ingiltere zaten her istediği elinde olan bir taraf olarak lozan'ı bekletecek, masaya oturmayacaktı...

işte ingilizlerin lozan'da masaya oturması karşılığında revandiz harekatı'na son verildi. şefik bey ankara'nın talimatı ile musul civarından geri çekilerek revandiz'e geldi. "hiç olmazsa revandiz elimizde kalsın" diye mücadele etti, hatta güneydeki şii aşiretlerle temasa geçerek yeni bir ordu oluşturmaya çalıştı.
bu kez ingilizlerin desteği ile hareket eden barzan ve palik aşiretlerinin saldırısına uğradı ve malesef revandiz'den de geri çekilerek iran sınırını geçti ve iran makamlarına teslim olarak türkiye'ye iade edilmeyi talep etti.

yarbay şefik bey ve arkadaşları 10 mayıs 1923'te van'a ulaştılar böylece kurtuluş savaşımızın son harekatı olan revandiz harekatı resmen sona ermiş oldu...
görsel

revandiz harekatı, özdemir bey harekatı olarak da adlandırılmıştır.
zira yarbay şefik bey, soyadı kanununun çıkmasından sonra ailesinin adı olan özdemir'i soyismi olarak almış ve şefik özdemir olmuştur.

şefik özdemir cumhuriyet'in ilanından sonra gaziantep'e yerleşerek ticaret işleri ile uğraştı, daha sonra siirt mebusu oldu.
1951 yılında vefat ettikten sonra gaziantep şehitliği'ne silah arkadaşlarının yanına defnedildi.

-----------------------
----------------------
belge-1;
görsel

belge-2;
görsel

belge-3;
görsel

#tarih