teleoloji

ayni zamanda tanri'nin varligini kanitlamak icin basvurulan a posteriori bir mantik bicimidir. a priori kanitlama yontemlerinden olan ontolojik kanit ile kozmolojik kanita kiyasla gayet ciddidir. bu kanıttaki amac, evrendeki tum doga olaylarinin basit doga yasalarina uyuyor olmasidir. yasadigimiz evren tesadufler evreni olmadigi icin kendi kendine meydana gelmis olamaz.

ote yandan, kuantum fizigi* tamamen kaotik bir dunya gercegini ispatlar. ozellikle entropi kavrami bu kanitlama yontemi icin ciddi bir engeldir. simdi, bir duzendeki uygun artis ile termodinamigin ikinci yasasi çatismadigi muddetce sorun yoktur. cunku termodinamigin birinci yasasi 'evrendeki tum madde ve enerjinin toplami sabittir; o ne yaratilabilir ne de yok edilebilir' der. lavosier kanunu gibi; ozunu degistiremez ancak sekil degistirebilir.

ikinci yasa yani entropi kanunu, madde ve enerjinin sadece bir yone dogru degisebilecegini, bu yonun duzenliden duzensize dogru oldugunu soyler. eger bir sistemdeki duzensizlik devamli cogaliyorsa evren duzenli bir konumda yaratılmis olmalidir. bu da tanri iddiasini guclendirir. ancak maksimum entropiden ibaret big bang teorisi ile evrenin duzenli bir konumda yaratilmis oldugu iddiasi fena halde celisir. soyle ki, artan entropi soz konusu oldugunda big bang gibi kaostan cikan bir duzen imkansizdir.

astrofizik bu soruna su yanıti verir: 'seyler olduklari gibidir cunku biz varız'. demek istedigi de sudur: bir sekilde olmus olmali, yoksa olamazdik. yani cok sayida farkli ve ayri evrenler vardir*. fiziksel parametreler hepsinde farklidir. bunlardan birisinde big bang maksimum degil, minumum entropiden dogduysa eger, bugunku evren mumkun olmustur*.

sonuc itibariyla kanitin adi teleolojik olsa da kanitin kendisi saibelidir. su da var elbette, kanitin yoklugu yoklugun kaniti degildir. peki bu durumda insanoglu ne yapmali? cogunluga uymali ve uzerine konusulamayan konusunda susmali.