nogaylar

Nogay adına tarihte ilk olarak Altınordu devleti'nde rastlanır. Kırım'ın batısında Aksu ile Özü nehirleri arasındaki sahada Kıpçakların boy beyliğini, dedesi Tuval bey'den alan nogay han, 1270-1299 yıllarında Altınordu'da büyük bir nüfuz kazanmış olan Berke Han'ın başkomutanıdır.

Nogay Han, kumandanlığı, üstün idarecilik yeteneği ve teşkilatçılık başarıları sayesinde kısa bir zaman içerisinde devletin en yüksek mevkilerinde görevler edinir. bu başarıları, ona tabi olan il ve uruğlarda yaşayan türk topluluklarının da onun adını almasını sağlamıştır.

13. yüzyıla kadar kıpçak çölünde göçebe hayatı yaşayan ve dil yapıları kazakça'dan çok kıpçakça'ya benzeyen Nogaylar bu özellikleri nedeniyle kıpçak orijinli kabul edilirler. 1426 yılında Edige beyin oğlu Nurettin bey tarafından 'nogay orda' adında, başkentleri yayık nehri üzerindeki saraycık ili olan bağımsız bir beylik kurmuş ve yaklaşık 150 yıl 'nogaylar' adıyla yaşamışlardır.

1563 yılında gerçekleşen rus işgali sonucu; Ulu Nogaylar, Kiçi Nogaylar ve Altıoğul Nogayları olmak üzere üçe bölünerek diğer türk topluluklarına karışmış, dil ve kültürlerini yitirerek asimile olmuşlardır.

günümüzde, rusya'da 100 bin, türkiye'de 90 bin, romanya'da 10 bin, ukrayna'da 400, kazakistan'da 400 ve özbekistan'da 200 olmak üzere toplam 201 bin nogay orijinli insan yaşadığı düşünülmektedir.