nutuk

bir zamanlar yedi düvelin hakimi olan, ellerinden herşeyi alınmış, hasta adam olarak adlandırılan, cephede at eti, eşek eti yiyerek savaşmak zorunda kalmış, yoksulluk içinde hastalıktan cephede ölerek savaşlar kaybetmiş ulusun onur mücadelesidir.
inkilap tarihimizin birinci elden çok değerli kaynağıdır. çünkü, eserin sahibi, tarihi olayları sadece belgelerle inceleyerek objektif bir gerçeğe ulaşmak isteyen bir tarih yazarı değil, doğrudan o tarihi yapanın kendisidir. tarihi yapan ile yazanın aynı şahsiyette birleşmiş olması, nutuk'u benzerleri ile karşılaştırılmayacak üstün değerde bir eser durumuna getirmiştir.
nutuk, tarih akışını değiştirme gücüne sahip bir önderin, varlığı sona ermiş sayılan büyük bir milleti, temelleri çökmiş, ömrü tamamlanmış olan bir imparatorluğun yıkıntıları arasından çekip çıkararak nasıl çağdaş ve milli bir devlet haline getirebileceğinin belgelere dayanan hikayesidir.
nutuk, çanakkale muharebesi'nde : size ben taaruzu emretmiyorum; ölmeyi emrediyorum" diyerek, kendi şahsında da savaşan ordusunda da ölüm korkusunu ve manevi çöküntüyü yenmiş bir kahramanın, başsız kalmış ve olup bitecekleri karanlıklar içinde beklemekte olan bir millete, yaşama sırrının,"milli hakimiyete dayanan kayıtsız şartsız bir türk devleri kurabilme" kararında saklı olduğunu anlatan bşir eserdir.
nutuk, "temel ilke, milletin haysiyetli ve şerefli bir millet olarak yaşamasıdır. istiklalinden yoksun bir millet, medeni insanlık dünyası karşısında uşak olmak mevkiinden kurtulamaz" gerçeğinden ve "ya istiklal ya ölüm" ilkesinden yola çıkarak verilen milli safhalarını ve alınan başarılı sonuçları adım adım dile getiren bir eserdir.
nutuk, en büyük hizmet ve gayretlerle elde edilen rütbe ve nişanları söküp atmaktan çekinmeyecek kadar vatan ve millet sevgisiyle dolmuş bir askerle, tarihi ve milli karakterinin onda şahıslanmış olduğunu gören bir milletin, elele vererek, dayandığı milli birlik, katlandığı fedakarlık ve gösterdiği irade gücü sayesinde, imkansızlıklardan nasıl imkanlar ve mucizeler yaratabildiğini dünyya haykıran bir eserdir.
nutuk, tarihi yazanın büyük şahsiyetini her ne kadar anlamaya çalışsakta çözemediğimiz, yaptıları ile düşündükleri ile hayran bıraktıran, geçmişimizimn kaynağı, geleceğimizin teminatı, bir milletin başı sıkışınca neler yapabildiğinin aynasıdır.
Nutuk, hiç şüphesiz, Cumhuriyet tarihimizin en önemli belgesidir.