şem ü pervane

-yaklaşma yanarsın...

+üşüyorum sensiz...

-yaklaşma yanarsın...

+biraz, biraz ısınayım gideceğim...

-yaklaşma yanarsın...

+yanarım belki ama göremiyorum ki sensiz hiç bir yeri...ışığım, sana aşığım...

-gel yan o zaman hadi. seviyorum bende seni. gel yan. zaten tükeniyorum günden güne. benimkisi bir mutluluk oyunu. bir kandırmaca. eriyorum bak. bitiyorum. her gece biraz daha azalıyorum sensiz.

pervane dayanamaz. yaklaşır, yaklaşır ve kavuşur sevdiğine. yanar ki yanar. yakar ki yakar. şem dayanamaz onsuz. erir, erir. erir ki biter...

vuslatları yakılan her ateşte akla gelir asırlarca...

"aşk odu evvel düşer maşûka andan âşıka
şem´i gör ki yanmadan yandırmadı pervâneyi"
(bkz: fuzûlî)

geceleri isik ve ates etrafinda cirpinip ucarak kendisini ates icine atan ve farsca´da oldugu gibi dilimizdede pervane diye bilinen kücük kelebeklere denir. atese carptiktan sonra kanatlarini yayip dösendigi icin ferase diye isimlendirilmitir.

can' ile canan' arasindaki herzaman 'sem ile pervane' iliskisiyle anlatilmistir. can' dünyanin karanliginda cana'in askiyla aydinlanir.pervane karanlik gecelerde asik olma arzusuyla sem(ates)arayarak dolasir.kücük bir mum yada büyük bir ates onun etrafinda dönmeye baslar.sayisiz dönüsler yapar.sem'in üzerinden gecer ve yanindan ucar.yüz vermeyen asigini ikna etmeye calisan bir delikanli gibi etrafinda dört döner..

artik tek gördügü atesdir,halbuki o ates,pervanenin zayif kanatlarini hizlica yakacaktir.ates'e olan aski hayatina malolacakdir.bu pervanenin umrunda deyildir.o sadece askin atesinde yanmayi ve aski ile bütünlesmeyi arzulamakdadir.

seyh sadi feryadiyla mesur olan bülbüle aski ögretmek icin:

ey murğ-i seher zi-pervâne biyâmuz
k'ân sûhterâ can şüd ü âvâz neyâmed

"ey seher kuşu! aşkı pervaneden öğren.
zira o yanmışın canı gitti de sesi çıkmadı"

yani sende onun gibi can verde feryad edip durma!demisdir.bu ask,kimi zaman Allah aski,kimi zaman insani bir ask olmusdur..

sadi şirazi nin bostan ve gülistan eserinin 1962 kilisli rıfat bilge çevirinden:

pervanenin divane haline acıyan biri birgün: hey minnacık kuş haydi sen kendine yaraşır bir dost tut. biraz muvaffakiyet ümit edebileceğin bir yola git. sen neredesin mumu sevmek nerede? semender değilsin öyle ateşin etrafında dolaşma. insan bir işe başlamadan önce yiğitliğini denemeli, sonra cenge girmelidir.

yarasaya bak güneşten nasıl saklanır. başa çıkamayacağın insanla güreşmek cahillikten ileri gelir.

düşman bildiğin birini dost tutmak akıl işi değildir.

hey pervane! sana kimse boşu boşuna mumun uğrunda ölüyorsun iyi ediyorsun demez. bir dilenci padişahın kızını isterse, saçma fikir beslemiş olur. yüzüne tokat kafasına yumruk yer.

bir mecliste mum yandığı zaman, padişahın bütün büyüklerin yüzü ona dönüyor. hiç böyle olan mum senin gibi bir aşığa önem verir mi? karşısında o kadar padişahlar, büyükler dururken senin gibi müflise iltifat eder mi?

mum herkese nezaket gösterse bile sana göstermez. çünkü sen biçaresin.

yanık pervane: çok şey mi? mum beni yakarmış yanarmışım ne önemi var? yansam ne olur? yanmaktan korkum mu var? yanarsam yanayım. gönlümde ibrahim in ateşi var. mumun ateşi benim için gülistandır.

gönül cananın eteğini çekmez. belki cananın aşkı canın yakasını çeker. ben ateşe kendimi kendim vuruyorum. boynumda aşk zinciri var. mumun ateşi asıl ondan uzaktayken yakmıştı beni. alevine kavuştuğum zaman değil.

yar güzellik icabı sevilmek icabı ne isterse yapar. ona: yazıktır günahtır yapma etme denir mi?

ben yarimi severim. ayakları altında can vermeye hazırım. zevkim emelim budur. can benimdir. beni sevmekten ölmekten kim men edebilir?

ben ölmeye niçin can atıyorum. çünkü dost varken bana varlık yakışmaz. isterim ki yalnız o var olsun.

yarim pek güzel her cihetçe beğenilmiştir. isterimki yanayım isterimki yanarken çıkardığım alev ona sirayet etsin onun ziyasına katılsın.

ey öğütçü bana öğüt mü veriyorsun? git kendine göre birini bul onu dost edin mi diyorsun? öğüdün bana kar etmez. sen bilir misin aşığa öğüt vermek akrep sokmuş birine inleme demeye benzer. ey öğütçü öğüdünü kar etmeyecek kimseye verme. bilir misin bu öğüdün neye benzer. dizgini elinden gitmiş birine atını koşturma yavaş yürüt demeye benzer.

aşk ateş öğüt yeldir. yel ateşi alevlendirir. kaplanı ne kadar döversen o kadar öfkelenir.

ben bu aşka girmeden önce bütün facialarını düşündüm. başımı bu yola koydum da girdim.

eğer sadık bir aşıksan elini canından çek.canını vermeye kıyamayan korkaklar dosta değil kendilerine aşıktır.

birgün nasıl olsa ölüm beni bulacak. madem öleceğim iyisi odurki beni nazlı sevdiğim öldürsün. onun elinde güle güle can vereyim.

mademki başa ölüm yazılmıştır canan elinden ölmek en güzelidir. birgün çar naçar can vereceksen iyisi mi yarin ayağı altında can ver.

mum un pervane ile konuşması:

pervane: sevgilim! ben sana aşığım yanmam yakışır. ya sen niçin ağlıyorsun?

mum: a benim zavallı aşığım. ağlamamın yanmamın sebebi şudurki benim şirin balım vardı beni ondan ayırdılar. şirinim haksızlıkla elimden alınınca ferhat gibi tepemden ateşler çıkması zaruridir.

zavallı mum bir taraftan böyle söylüyor bir taraftan da saramış yanağından sel gibi gözyaşı döküyordu.

mum: a pervane meclisleri aydınlatan nuruma bakma sel gibi içime akan ve beni yakan ateşe bak. senin aşkın kuru davadan ibaret. aşk senin işin değil. sende ne sabır var ne metanet. sen azıcık bir şule görsen kaçarsın. ben tamamım yanıncaya kadar ayaktayım. aşk ateşi senin yalnız kanadını yakar. beni gör baştan ayağa kadar yanmaktayım.

sadi mum gibidir. görünüşü parlaktır fakat içini görsen baksan yanmıştır.

mum ile pervane böyle konuşurken sonra bir cariye geldi ve muma üfleyerek söndürdü.

mum başında dumanıyla: işte aşkın sonu budur diyerek can verdi. aşkın sonunun ne olduğunu öğrenmek istersen anlatayım: ölerek yanmaktan kurtulmaktır.

bir aşığı sevgilisi öldürecek olursa sakın mezarına gidip ağlama belki ne saadet! sevdiği onu kabul ile ölmüştür onu tebrik et.

eğer aşıksan bu dertten bu dertten kurtulmaya çabalama. sadi gibi kararsız ivazsız aşık ol.

aşık fedai gibidir. bir fedai amacına ulaşmadıkça başına taş yağsa ok yağsa çekilmez.

ben sana denize çıkma demem fakat çıkacak olursan tufana katlan.