wampis

görsel
Wampis, Peru'nun kuzey Amazon bölgesinde yaşayan yerli bir halktır. Başlıca yaşam alanları Peru'nun Amazonas ve Loreto bölgelerinde, Morona ve Santiago nehir havzaları boyunca, Ecuador sınırına yakın ormanlık alanlardır. Jivaro (Jíbaro) dil ailesine ait Wampis dilini konuşurlar ve topraklarını koruma konusundaki güçlü örgütlenmeleriyle tanınırlar.

Wampis halkı geçmişte dışarıdan verilen "Huambisa" adıyla da anılmış olsa da, bugün kendi öz adları olan Wampis kullanımını tercih eder. Dilleri, Awajún diliyle çok yakın akrabadır ve her ikisi de Jivaro dil ailesine mensuptur. Peru'da Wampis dili resmî olarak tanınan yerli dillerden biridir ve iki dilli eğitim programlarında kullanılmaktadır.

Geleneksel Wampis yaşamı orman, nehir ve aile toplulukları etrafında şekillenir. Geçim kaynakları arasında küçük ölçekli tarım, balıkçılık, avcılık ve orman ürünlerinin kullanımı yer alır. Dünya görüşlerinde doğa ile manevi dünya arasında güçlü bir bağ bulunur; tarım, avcılık ve toplumsal yaşam birçok geleneksel bilgi ve ritüelle ilişkilidir. Tarihsel olarak savaşçı bir toplum olarak tanınmış olsalar da, günümüzde kültürel kimliklerini ve yaşam alanlarını korumaya odaklanmaktadırlar.

Wampisler, hem Spanish conquest of the Inca Empire döneminde hem de daha önce bölgeye ulaşmaya çalışan güçlere karşı uzun süre direnç göstermeleriyle bilinir. Modern dönemde ise toprak hakları ve siyasal temsil konusunda önemli adımlar atmışlardır. Özellikle 2015 yılında kurdukları Wampis Ulusal Özerk Bölgesel Hükûmeti, Peru'daki en dikkat çekici yerli özyönetim girişimlerinden biri olarak görülmektedir ve geniş bir Amazon orman alanının yönetimi ile korunmasını amaçlamaktadır.