saadet ikesus altan

opera konusunda hocaların hocası olarak anılan, çeşitli dillerden dilimize operalar çevirerek te türk operasının gelişimine büyük katkıları olan ve 2007 yılında vefat eden operacımızdır.

( d. 3 mart 1916 - ö.12 aralık 2007) türkiye'de operanın kurucularından, ilk kadın opera sanatçılarından, avrupa'da oynayan ilk kadın opera sanatçımız, ilk kadın opera yönetmeni, ilk şan pedagogu.

eğitimi
ankara kız lisesi fen bölümünden sonra girdiği fen fakültesini bırakan altan, müzik-i muallim okulu'nda nurullah şevket taşkıran, salih canar, nüzhet şenbay, raşit rıza, ercüment behzat lav ile çalıştı.

ankara devlet konservatuarı'nı kazandıktan sonra burslu olarak şan eğitimi görmek için 1935 yılında berlin’e gitti. berlin müzik akademisi’nde prof. lohmann, prof. solossnuss, prof. maria schulz'dan şan ve sahne dersleri alarak 1940 yılında mezun oldu. wagner'in liedler'inden oluşan ilk konserini, berlin radyosu'nda verdi. öğrencilik yıllarında berlin radyosunda orkestra eşliğinde wagner’in wesendanklied'lerini, verdi'nin aida operası'ndan amneris partisini seslendirdi.

sanat yaşamı
m.e.b. aldığı bir yıllık izinle almanya'da kaldı. duisburg operasında görevlendirildi. burada "rigoletto", "hansel ve gretel", "carmen", "windsor’un şen kadınları", "don carlos", "cosi fan tutte", "walküre", "macbeth", "tiefland" ve "çingene baron"'da başroller oynadı. carmen rolüyle regensburg, düsseldorf, essen operalarında konuk sanatçı olarak sahneye çıktı.

türk operası ve tiyatrosunun kurucusu carl ebert'in çağrısı üzerine 1941 yılında türkiye'ye dönen altan, ankara devlet konservatuvarında şan hocalığı yaptı. opera çalışmaları, hocalığı ve opera rejisörlüğü çalışmalarını birarada sürdürdü.

bir süre sonra şan hocalığının yanı sıra sahne çalışmaları, opera çevirileri ve opera rejilerini de birlikte sürdüren altan'ın, italyanca, almanca ve ingilizce'den çevirdiği yaklaşık 50 opera arasında "la traviata", " maça kızı", "don carlos", "hansel ve gretel", "salome", "maskeli balo", "eugene onegin", "alayın kızı" operaları ve brahms, schubert, çaykovski, mussorgski ve sayısız lietleri bulunuyor. türkiye'ye döndükten sonra fidelio, carmen, maskeli balo, cosi fan tutte operalarında ve yarasa, çingene baron operetlerinde baş roller oynadı. il trovatore, hansel ve gretel, satılmış nişanlı, orfe cehenemde gibi eserlerde görev aldı.

izmir'de ilk şan konserini, adana'da ilk kez batı repertuarlı bir konser, ankara ve istanbul'da orkestra ve piano eşliğinde konserler, ankara radyosu’nda yıllarca süren opera programı ve konserler, münih, nürnberg, köln radyolarındaki sayısız yurt dışı konserleri verdi.

1963-1964 yılında köln'de glettenberg'in yardımcısı olarak üstadlar kurslarına katıldı. münich konservatuarına profesör ünvanıyla katılma teklifini, ailevi nedenlerle kabul etmedi. ankara radyosu’nda alaturka sanatçılarına ses eğitimi verdi (muazzez abacı, emel sayın gibi). 1952 yılında ankara'ya gelen münich devlet tiyatrosu başrejisörü arnulf schröder'in asistanlığını yaptı. "yarasa opereti", "elektratngetyası", “bir piyes yapalım” adlı eserlerin sahiplenmesinde yardımcı oldu. muhsin ertuğrul'un teşvikiyle mozart'ın “cosi fan tutte” operasını sahneye koyarak, ilk kadın rejisör olma onurunu kazandı. bunu konservatuarda “hansel ve gretel”, “palyaçolar”; türk-amerikan derneğinde ingilizce telefon operaları takip etti. yine ankara devlet operasında j. strauss'un viyana kanı opereti, donizetti'nin çıngırak ve rossini'nin "evlenme bonosu", kalmann'ın “çardaş fürstin” opereti saadet ikesus'un rejisini yaptığı eserlerdir.

saadet ikesus 50’inci sanat yılını izmir devlet opera ve balesinde necdet aydın'ın müdür ve genel sanat yönetmeni olduğu devirde franz lehar'ın şen dul'unu sahneleyerek kutladı. istanbul devlet opera ve balesi de 25. kuruluş yılında atilla manizade'nin müdür ve sanat yönetmeni olduğu zamanda verdi'nin “la traviata” operasını saadet ikesus sahneleyerek 50’inci sanat yılı bir daha kutlandı.

saadet ikesus altan'ın bir de sel yayınları'ndan çıkan ve biyografik öykülerden oluşan "kara böcek" adlı kitabı bulunuyor.

öğrencileri
türkiye’de pek çok opera sanatçısı hocaların hocası diye tanınan saadet ikesus ile çalışmıştır. suna korad, fikret kutnay, aslı omağ sevda aydan, filiz işıksun, özcan sevgen, müveddet altan günbay, mustafa iktu, ayşe iktu, mesut iktu, mete uğur, atilla manizade, fevziye bartu, yalçın keriman davran, şinasi özel, nejat boren, hale cahit şaher, cemaliye kıyıcı, begüm ertem, yüksel örses, sevim çıdamlı, nursel öncül, nursel sözlütürk, oktay akyüz, nuran çapanoğlu, gülşen kocaaay ve pekin kırgız bunların bir bölümü..

basında
saadet ikesus hakkında iç ve dış basında çıkan bazı yazılardan özetler:
5.11.1940 essener volkszeitung
rigoletto'nun yeni maddelena'sı, duisburg operasının yeni üyesinin sesi temiz ve kıvrak, diksiyonu yabancılarda az rastlanan temizlik ve mükemmellikte, oyunu son derece hareketli ve ustaca.

regensburg operası
tiyatro mu? carmen rolünde genç türk altosu saadet ikesus'u takdim etti. ses ve sahne yeteneğinin yanında gerekli figüre de sahip bir sanatçı. sanatçının özellikleri carmen temsiline yüksek sanat damgası vurmuştur.

duisburg
carmen temsilinde cazip renkli bir ses, güçlü ifade ve sahne yeteneğiyle genç bir türk sanatçısını saadet ikesus'u seyrettik. carmen'i canlandırırken kendini sahne etti ve kişiliğini de katıyordu.

mümtaz faik fenik
”fidelio” rolünde saadet ikesus çok başarılı bir tip yarattı. yüksek oyunculuğu, olgun ses tekniği, büyük bir kazançtır. avrupa sahnelerinde oynamış ilk opera sanatçımızdır.

lütfi ay
“büyücü kadın ulrica” rolünde kontralto saadet ikesus trajik rollere uygun düşen bir sanat mizacı, zeki ve ölçülü oyunu ile başarılı bir kompozisyon çizmiştir.

orhan remzi yüreğir
rejisör ikesus, bu meslekte bilgiye ve büyük anlayışa sahiptir. seyrettiğimiz “cosi fan tutte” bilhassa miseen scéne bakımından arnulf schröder'in temsilinden çok üstündür.

sözlerinden alıntılar
berlin’den ayrılmadan hocam maria schult, bana şu öğütü verdi: sahnede bülbül sesi, fil derisi lazımdır. her zaman zoru seç. alıngan olma, kırılmamayı öğren. ve asla meslekten biriyle ne seviş, ne de evlen. ben hepsine uydum.

türkiye'de kadın olmak kabahattir. türk olmakta kabahattir. yabancılar daha iyi bilir diye getirdiklerinizin çoğu benden ders aldı. beni idareciler değil, öğrencilerim takdir etti.

eskiden bir sesim vardı. şimdi yüz sesim var. bir yerine, öğrencilerimle bin rolüm var. mabette başrahip olamazsan, zangoç olmalı, yani hoca gibi.”

son sözü; yeniden yaşasaydım aynısını yaşardım. hatalarıyla, sevaplarıyla.