piezoelektrik

piezo yunancada basınç anlamına gelir. piezoelektrik basınçtan elektrik üretimi demektir. aslında basınç farkı dersek daha doğru olur.

1880'lerin başında curie kardeşler tarafından keşfedilmiştir. direk piezoelektrik ve ters piezoelektrik(motor etkisi) olarak ikiye ayrılır.

çocuklara alınan bastıkça ışık saçan ayakkabıların sebebidir.

Işık çıkan ayakkabılar pillidir zaten hemen biter. Doğru örnek manyetolu çakmaktır. Hatta halı sahanın tabanına piezo elektrik malzemen döşeyip üstünde koşturan defansa gelin looo diye bağıran futbol meraklısı insanlardan elektrik üreten tilki işletmecinin kullandığı malzemedir.

bazı kristallere basınç uygulanırsa elektriksel kutuplanma(polarizasyon, dipol) olur. böylece kutuplar arasında bir gerilim farkı meydana gelir(yani elektronların bir kutupta yığılması). bu tip kristallerden piezoelektrik olay sayesinde elektrik akımı oluşturulabilir.

örnek verelim: mikrofon ve hoparlörlerde bu etki sayesinde ses sinyali elektrik sisnyaline(mikrofon) veya tersi elektrik sinyali ses sinyaline(hoparlör) çevrilir.

Jacques Curie ve Pierre Curie kardeslerin bulusudur.
kristallerin iletkenliginden faydalanilir. (bkz: yarı iletken)
piezoelektriksel maddenin deformasyonundan faydalanilir. buradaki deformasyon kalici bir deformasyon degildir. piezoelektiksel madde elastiktir. elemantar hücre icerisinde mikroskopik dipoller olusur (yüklenme odak noktalari).
kristalin elementar hücrelerinin tamaminda bulunan elektrik alanin toplami gerilim olarak ölcülebilmektedir.

görsel

en cok kullanilan piezoelektrik kristali kuvarstir.
lityumniyobat kuvarsa göre daha fazla piezoelektriksel sabite sahiptir ve akustik alanlarda kullanilir.
berlinit, Baryumtitanat, Kursun-Zirkonat-Titanat, vs vs.

mekanik deformasyonda olusan piezoelektrik güc ve hiz ölcümü sensörlerinde kullanilmaktadir.
müzikte pikap, genelde gitar, mandolin, keman gibi calgilarda olusan vibrasyonlarda kullanilir. burada olusan frekanslar ac gerilime cevrilir ve elektriksel olarak güclendirilir.

üzerine basınç uygulandığında elektrik akımı ortaya çıkan malzemelerdir. Dolayısıyla bu özelliği kullanılarak pek çok proje yapılabilmektedir.
(bkz: https://youtu.be/YWIO--0vhfQ)