ebedi mutluluk sorunsalı

Cehennemi anlamak kolay da yeryüzü insanının cenneti kavrayış çabasında en fazla çıkmaza girdiği nokta "ebedi mutluluk" hâli.

Nasıl olur bu? Çünkü yeryüzü zamanının hızla ilerleyen çizgisindeki alışkanlıkta her şey geçimli her şey bitimli. Eskimeyen, pörsümeyen, değişmeyen bir hâl, bir duygu söz konusu değil. En yoğun acılar gibi en kalıcı zannedilen mutlulukların bile değerinden eksildiği tecrübeyle sabit. Çünkü zaman var. Bir başka deyişle hazzı bitimli kılan zamanın ta kendisi. Bu yüzden ebedi haz, yeryüzü kelimelerinde karşılığı bulunabilir bir olgu değil. Şimdilik.

Eğer insan zihni zamanın da bu dünyaya has bir olgu, bir mahlûk olduğunu kavrayabilse, bizim bildiğimizin dışında bir ikinci zaman, daha doğrusu ebedi bir an daha var olduğunu bilebilse. Zamansızlığın nece bir şey olduğunu bir parça tahayyül edebilse, "ebedi mutluluk" sorunsalını da aşabilecek.

Zamanın durmasını, hiç geçmemesini istediğimiz anlar var. Orada ebediyen kalma arzusunu şiddetle uyandıran anlar bunlar. Faust, şeytanla girdiği bahsin altına kendi öz kanıyla imzasını atarken, kendisine vaad edilen şey ruhundan bile vaz geçmesine değecek bir şeydi: Zamana Dur geçme, ne kadar güzelsin; demesiyle kendisini belli edecek bir yaşantı. O kadar güzel ki zaman dursun. Çünkü zaman geçerse bu duygu da eskiyecek. ilk andaki değerini, etkisini yitirecek. Öyleyse zamanın hiç bile olmaması gerek. Cennet zamanı. Sonsuz bir oluşta billûrlaşmış bir eylemsizlik eylemliliği. Zamansızlık hali. Ebedilik hali.

Zamansızlık halini bu dünyada tecrübe etmek kolay değil. Peygamberler zaten peygamber, evliya zaten evliya. Onlar zaten iki dünyalı iki zamanlı. Tasavvuf terminolojisindeki o çok meşhur cümleyle Sufi ânın oğludur. Ama sıradan insanların kalbinin de o zamana dokunmuşluğu vaki: Çocuk kalbi. Âşık kalbi. Şair kalbi.

Çocuğun zamanı yok. Her daim cennette gibi duruşu bu zamansızlıktandır. Sadece yaşadığı anın içindedir o. Dünsüz ve yarınsız. Masumiyeti anı yaşayışından kaynaklanır. Masumiyetin yitimi bu yüzden o denli acıdır.

Aşık kalbinin de zamanı yoktur. Aşkın âşığa böyle büyüleyici bir tecrübe armağan edişi, zamansızlığı tecrübe ettirmesindendir. Âşık için aşka bakan her an Dur geçme, ne kadar güzelsin dedirtecek türdendir. Bıkkınlığın, örselenmenin, pörsümenin söz konusu olamayacağına inandığı bir an sabitesinde ebediyen var olacağına emniyet eder âşık. Oysa bu emniyet, aşkın zaman içinde eskiyen bir şey olduğunun da haberidir. Çünkü aşkı eskiten, mutedilleştiren şey onun üzerinden zamanın geçtiğini, geçebildiğini hissetmekle başlar. Yalan değildir aşkın en büyük düşmanının zaman olduğu ve cennetten çıkma bir duygu olan aşkın yeryüzünde en fazla da zamanla bir alıp veremediğinin olduğu.

Bir de şair var. Peygambere vahiy, veliye keşif, şaire ilham. ilham, ihtişamlı silsilenin alt basamağında durur. Şaire sıra dışı bir kimlik biçilmesinin, ilkel toplumlarda ona üstün ve biraz da tekinsiz bir kimlik atfedilmesinin, ürküntüyle karışık bir saygı görmesinin nedeni kalbinin ilhama açık oluşundandır. ilham kalbe inen bir şeydir çünkü ve sanatların sultanı olarak ilhamın üzerine inşa edilen şiirin tulû ettiği şair kalbi zamansızlığı tecrübe etmiştir. Ama sadece kısa bir an için. Çünkü bambaşka bir boyuta, bambaşka bir zamana yani zamansızlığa tayyeden şair, ilhamı bittiği, başını kâğıttan kaldırdığı andan itibaren, aşkı örselenen âşık, masumiyeti yiten çocuk gibi, karadelikten gerisin geriye, gerçek zamana, yeryüzü hâline dönmüştür. Ve çok defa kendisine ne olduğunu anlayacak güçte de değildir. Tam bir düşüştür bu.

Şair de âşık gibi, geçmişin ve geleceğin, ezelin ve ebedin bir arada ebedi bir anın derinliğinde durduğu, kıyametin ve yaradılışın birbirini karşılıklı seyrettiği yerden gelmektedir. O yerde kendi ezeliyle ve ebediyle yüz yüze gelmiştir.

Mahşer!

Bir şiir yazıldığında, bir aşk doğduğunda yer yerinden oynamaz oysa. Şairin kalbi şaire, âşığın kalbi âşığa çünkü. Ama bir çocuk öldüğünde. Ne diye kıyamet kopmaz ki?

(bkz: nazan bekiroğlu)