desy

almanya'nin hamburg kentinde ve stadyumaltinda bulunan elektron carpistiricisi.

http://www.desy.de/

"Deutsches Elektronen-Synchrotron" kisaltmasi olup "Alman elektron senkrotron" anlamindadir.

görsel

Helmholtz bilim kuruluşu topluluğuna ait bir kuruluştur ve Hamburg´da bulunur.

DESY, Cern´den bildiğimiz ATLAS projesinden farklı olarak bir elektron hızlandırıcısıdır.

DESY elektron çarpıştırıcısını ilginç kılan özelliklerinden bir tanesi de Hamburg futbol stadyumunun altında bulunmasıdır. Hafta içi gündüz maçlarında taraftarlar tezehurat yaparken; altlarında elektronlar çarpıstırılmakta.

görsel

DESY araştırma ve geliştirme merkezi bir vakıfa bağlı olduğu için masrafları kamu tarafından karşılanmaktadır.

DESY´nin asıl amaci:

- Parcacık hızlandırıcıların yapısı, çalışmasını ve geliştirilmesi konusunda araştırmaktır.
- Maddenin temel özelliklerini araştırmak. (bkz: parçacık fiziği)
- Foton (bkz: ışık) ile alakalı konuları araştırmak.

görsel

Bu araştırma merkezi içerisinde 2300´e yakın çalışan bulunmaktadır. Yıllık giderleride 230 milyon €´dur. Bütçenin %90 ´ını Almanya eğitim ve araştırma bakanlığı üstlenir, geri kalan yüzde 10´unu da Hamburg eyaleti karşılamaktadır.

görsel

DESY uluslararası bilim adamları tarafından çokca ziyaret edilen bir merkezdir. Şimdiye kadar 45 ülkeden 3000 üzeri bilim adamını ağırlamıştır. Özellikle DESY içerisinde bulunan HERA elektron çarpıştırıcısı uluslararası birlikte çalışmanın önünü açmıştır.

görsel

HERA parçacık fiziği alanında ilk uluslararası finanse edilmiş projedir. HERA´nın yapımı için gerekli olan paranın %22´si (yaklaşık 700 milyon €) diğer 45 ülkeden karşılanmıştır.

1960 yılında kurulan DESY içerisinde farklı hızlandırıcılar bulunmakta.
Bunlardan birisi DORIS (DOppel RIng Speicher) (çift halka deposu)
Daire çevresi yaklaşık 300 m´dir. Aslında pozitron-elektron deposu olarak geliştirildi. DORIS içerisinde ilk çapıştırma deneyleri gerçeklestiğinde; elektron ve anti parçacık yaklaşık 3,5 GeV (Giga elektronvolt) enerji açıga çıktı. Bu 1978 yılında 5 GeV´tu buldu.

görsel

PETRA
Positron-Elektron-Tandem-Ring-Anlage (Pozitron-Elektron-Tandem-Halka-Hızlandırıcısı)
2304 m daire çevresine sahip olarak DESY içerisindeki HERA´dan sonraki en büyük halka.
PETRA´da yapılan deneyler daha çok temel parçacık için gerçekleştirilmekteydi. Pozitron ve elektronlar 19 GeV´a kadar hızlandırılabiliniyordu.
1990 yilinda PETRA-II kuruldu ve burada elektronlar 12 GeV, pozitronlar da 40 GeV´a kadar hızlandırılabiliniyor.
PETRA-II içerisine daha sonra röntgen ışınımları oluşturabilmek için senkrotron kuruldu. Daha sonra PETRA-II´nin ismi HASYLAB olarak degiştirildi.

PETRA-3 muhtesem bir ışık kaynağı. HERA´nın 2,3 km´lik bölümün 300 metresi 2007 yılında tekrar yapılandırıldı. Bu alana 14 ölçüm merkezi yerleştirildi. Röntgen ışınma konusunda dünya çapında ilk sırada yer alan bir kompleks.

görsel

HERA
Hadron-Elektron-Ring-Anlage (Hadron-Elektron-Halka-Hızlandırıcısı)
6336 metrelik daire çevresine sahip, DESY´nin en büyük hızlandırıcısı. 1984´de yapımı başladı ve 1990 yılında çalışmaya başladı. ilk defa 1991 yılında elektron-pozitron çarpışmasını gerçekleştirdi. 2007 yılına kadar deneyler gerçekleştirildi. Şu anda durdurulmuş durumda. HERA dünya çapında ilk süper iletken mıknatıslara sahip hızlandırıcıdır.
HERA´nın bulunduğu tünel yeryüzünden 10-15 metre aşağıdadır. iç çapı 5,2 metredir. Elektronlar ve protonlar için iki tünel yan yana kazılmıştır. Elektronlar 27,5 GeV, protonlar da 920 GeV´luk enerjiye kadar (neredeyse ışık hızına ulaştırılmış) ikisi de birbirine zıt yönlere doğru hızlandırılmışlardır. Bir saniye içerisinde bulundukları tüneli 47000 defa turlamışlardır.

görsel

Kaynaklar:
(bkz: vikipedi)
https://flash.desy.de/
http://www.desy.de/index_eng.html

cevrilerek tarafimdan derlenmistir.