chester projesi

ermeni olayları * ile ilgili olarak bir tazminat konusu hakkında istanbul'a gelen amerikalı albay chester, yer altı zenginliklerinin cazbiesine kapılır. bir demir yolu şebekesi kurmayı üstlenen ingiliz-amerikan ortaklığı j.g. white'ın kazandığı projeye karşı, bir karşı teklif de chester tarafından verilir. demiryolu hattının geçtiği güzergahlardaki madenlerle finanse edilecek projeye göre, osmanlı maliyesine bir külfet yüklenmeyecekti. fakat projenin kapsadığı alandaki madenler ülkeyi(osmanlı) bataktan çıkarıp yeniden dünyaya hükmedecek bir imparatorluk haline getirebilecek düzeydeydi.

bu proje lozan antlasmasi sırasında karşımıza çıkmıştır. chester projesi, türkiye'yi kuranlar tarafından iptal edilmiştir.

1901 yılında istanbul'u ziyarete gelen kumandan chester'ın doğu anadolu'ya ait planladığı projeydi. buna göre doğu anadolu'dan orta anadolu'ya kadar önemli miktarda bir alanda( yaklaşık 2bin km) demiryolu ağı döşenmesini önerilirken, demiryollarının işletme hakkı chester company'e veriliyor ve ayrıca demiryolunun bulunduğu 24 millik bir alan içerisinde tüm ekonomik faaliyetler bu şirkete veriliyordu. bu proje padişah abdülhamit'in de onayıyla osmanlı tarafından kabul edilmiş ve amerikalı şirketle antlaşma imzalanmıştır. ancak daha önce imzalanan bağdat demiryolu projesinden ötürü alman egemenlik sahasına giriliyordu. ayrıca 1863'te ingilizlerle imzalanan batı anadolu demiryollarının imtiyaz haklarının egemenlik sahasına da giriliyordu. bunun üzerine almanya, ingiltere ve fransa ile rusya devreye girerek bu antlaşmayı iptal ettiriyordu.

ancak bu projeden vazgeçmeyen şirket, bu sefer cumhuriyet kurulduktan sonra tekrar iktidarın kapısını çalıyordu. ve musul'dan başlayarak ankara'ya kadar 4400 km'lik bir demiryolu kurulumu sözü verilyor buna karşılık şirket hem imtiyaz hakkı elde ediyor, hem de 20 km'lik bir alan içerisinde maden ve petrol arama önceliği alıyordu. ancak musul'un ingilizlerde kalması sonucunda şirket bu antlaşmayı imzalamasına karşın vazgeçiyordu.

kaynak: tevfik çavdar'ın osmanlıların yarı sömürge oluşu ile mustafa sönmez'in doğu anadolu'nun hikayesi kitapları

amerikalı emekli amiral colby chester'in aracılığı ile bir abd-kanada ortaklık grubu şirketi tarafından hazırlanan, inşa bölgesinin çevresindeki madenleri işletme imtiyazı karşılığında bazı bölgelerde demiryolu ve liman yapımını içeren proje. projeye göre şirket adana-yumurtalık, musul-kerkük ve samsun bölgelerinde yaklaşık 4400 km'lik bir demiryolu; yumurtalık ve trabzon'a birer liman inşa edecek, buna karşılık olarak da bu bölgelerin çevresindeki 40 km'lik bir kuşak çevresinde bilinen ve sonradan bulunabilecek petrol ve diğer bütün madenlerin 99 yıllığına işletecekti. şirket gerek demiryolları ve limanlardan gerekse madenlerin işletiminden elde ettiği kardan türk hükümetine belirli bir pay verecekti.

linkin park frontmani chester bennington'a ait projedir. (bkz: dead by sunrise)

ancak bir sömürgenin verebileceği tipten bir ayrıcalıktır. atatürk önderliğinde amerikan generale verilmiştir. şüphesiz, amacı amerikayı emperyalistler arası mücadeleye çekip karşı cepheyi zayıflatmaktır.

son anda abd ermeni lobisinin karşı çıkmasıyla senatodan dönen antlaşmadır. iyiki dönmüştür yoksa 1923 den itibaren 99 yıllığına abd ye inanılmaz imtiyazlar verilecekti.

ayrıntılı araştırma
http://dergiler.ankara.ed...dergiler/45/800/10218.pdf

görsel

"Ottoman-American Development Company" adlı Osmanlı-amerikan ortaklığı aracılığı ile Doğu Anadolu'da 5000 kilometrelik demiryolu yapımını öngören tasarıydı. 1911 yılında meclis-i mebusan'da görüşüldü ve reddedildi lakin aynı tasarıyı TBMM 9 Nisan 1923'te kabul etti.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#chesterprojesi