chester projesi

1901 yılında istanbul'u ziyarete gelen kumandan chester'ın doğu anadolu'ya ait planladığı projeydi. buna göre doğu anadolu'dan orta anadolu'ya kadar önemli miktarda bir alanda( yaklaşık 2bin km) demiryolu ağı döşenmesini önerilirken, demiryollarının işletme hakkı chester company'e veriliyor ve ayrıca demiryolunun bulunduğu 24 millik bir alan içerisinde tüm ekonomik faaliyetler bu şirkete veriliyordu. bu proje padişah abdülhamit'in de onayıyla osmanlı tarafından kabul edilmiş ve amerikalı şirketle antlaşma imzalanmıştır. ancak daha önce imzalanan bağdat demiryolu projesinden ötürü alman egemenlik sahasına giriliyordu. ayrıca 1863'te ingilizlerle imzalanan batı anadolu demiryollarının imtiyaz haklarının egemenlik sahasına da giriliyordu. bunun üzerine almanya, ingiltere ve fransa ile rusya devreye girerek bu antlaşmayı iptal ettiriyordu.

ancak bu projeden vazgeçmeyen şirket, bu sefer cumhuriyet kurulduktan sonra tekrar iktidarın kapısını çalıyordu. ve musul'dan başlayarak ankara'ya kadar 4400 km'lik bir demiryolu kurulumu sözü verilyor buna karşılık şirket hem imtiyaz hakkı elde ediyor, hem de 20 km'lik bir alan içerisinde maden ve petrol arama önceliği alıyordu. ancak musul'un ingilizlerde kalması sonucunda şirket bu antlaşmayı imzalamasına karşın vazgeçiyordu.

kaynak: tevfik çavdar'ın osmanlıların yarı sömürge oluşu ile mustafa sönmez'in doğu anadolu'nun hikayesi kitapları