can ken pon

kağıt-makas-taş oyununa verilen isim.*

japon dilinin döngüsel mantığı,uzakdoğulu çocukların oynadığı cankenpon oyununda daha da iyi görülür. japon çocukları -çinliler ve koreliler gibi- ebeyi seçmek, "o mu bu mu" , "yazı mı tura mı" türünden bir ikilemi çözmek ,tartışmayı karara bağlamak için, "can-ken-pon" (taş-kağıt-makas)a başvururlar.sağ eller -bir iki üç- ileri doğru atılarak üç seçenekten biri simgelenir:

(1)sıkılı yumruk: taş (T)
(2)açık avuç: kağıt(K)
(3)iki açık parmak: makas (M)

üç simgeden her biri ötekilerden birine karşı güçlüdür, kazanır; ikincisine karşı güçsüzdür, yenilir:

kağıt taşı sarar: k > t
taş makası kırar: t > m
makas kağıdı keser: m > k

oyunun mantığı,salt bir güç yada güçlü bulunmadığı ilkesine dayanıyor. kazanmak öyleyse güce değil duruma bağlı. kazanmak için, öyleyse, öteki(ler)'in ne yapacağını önceden bilmeye çalışmalı. çünkü:

taşa karşı kağıt
kağıda karşı makas
makasa karşı taş: kazanır (mutlak güç, güçlü yoktur!!!)

çocuklar çok küçük yaştan başlayarak bu mantığı içlerine sindirir. sağ elle oynar, sol elle yengilerinin çetenesini tutarlar. koreli çocuklar, aynı oyunu merdivende oynar; kazanan bir basamak yukarı çıkarmış. "taş-kağıt-makas", yazı-tura, tek-çift, gibi tek değerli (ya yengi ya da yenilgi) bir şans oyunu değil,iki değerli bir olasılık "hem yengi hem yenilgi" oyunudur. oyunu şans değil, karşıdakinin ne yapacağını daha iyi kestiren kişi kazanır.

japon düşüncesinin "durumsal gerçekçilik" adı verilen niteliği dolaylı olarak bu mantığa dayanır.dünyada salt doğru, salt iyi, salt güzel yoktur.duruma göre doğru, iyi ve güzel olanlar vardır.japon düşüncesinin bu özelliği, klasik felsefe ve fiziğin determinizm (belirlilik)ilkesinden çok, çağdaş fiziğin ve bilim felsefesinin (probabilizm) ilkesine yakındır. başka bir deyişle, klasik batı düşüncesine göre mantık dışı gibi duran Japon düşüncesi, bilimin, evrimin ve değişmenin olasılık mantığına daha yatkın ve yatkınmış gibi görülebilmektedir.* tabun sözcüğü, olası (muhtemel) demektir. "dediğim doğrudur" anlamında değil de, "sanırım, çoğunluk böyle düşünüyor" anlamında kullanılır.

kaynak:japon kültürü (bozkurt güvenç)