#Osmanlı

Faiz. Osmanlı Hükümeti'nin iç borçlanmalarda kuruluşlara ve halka ödediği yasal faiz. Halkı sömüren ve "muameleci", "murabahacı" denen soyguncuların verdikleri borca karşılık aldıkları fahiş faizlere de "güzeşte zammı" deniyordu.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#faiz

Osmanlı'da Topluca dilencilik yapanlara "goygoycu" denirdi. Muharrem ayında ülkenin her tarafında küçük gruplar halinde evleri dolaşır, zorla sadaka toplarlardı. Genellikle kör dilencilerdi. Diğer dilencilerden farkları, Kerbelâ olayı ile ilgili mersiyeler okuyarak, önlerindeki çolak ya da topal dilencinin değneğine birbiri ardınca tutunarak gezmeleri, ilâhilerin ara yerlerinde "hoy goy goy canım!" demeleriydi. Goygoyculara para ve aşure erzakı verilirdi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#goygoy
#goygoycu
#dilenci

Kuzey Afrika’daki üç özerk eyaletin ortak adıydı. Bunlar Trablusgarb, Tunus, Cezayir idi. Bunların özel yönetim biçimleri vardı. Osmanlı Devleti ne bağlılıkları ise, son dönemlerde tamamen biçimseldi. Bu eyaletleri yöneten "dayı"lara paşalık rütbesi verilirdi. Tunus ve Cezayir 19. yy ortalarında Fransızların işgaline uğradı. Trablusgarb ise 1912’ye dek Osmanlı egemenliğinde kaldı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#trablusgarb
#tunus
#cezayir

Galata sarayı, Klasik Osmanlı okullarının başlıcalarından. ikinci Bayezid döneminde kuruldu. Burada Enderun’a alınacak adaylarla Kapıkulu Süvari adayları yetiştirildi. 18. yy’da önemi arttı. ikinci Mahmud burada Batılı anlamdaki ilk Tıb okulunu açtı. Binanın yanmasından sonra yerine 1868'de yenisi yapıldı. Mekteb-i Sultanî (Galatasaray Lisesi) burada öğretime başladı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#galatasaray

Osmanlı'da Devleti tehlikeli sıkıntılara sürükleyen, çözümü uzun zaman sürüncemede kalan büyük sorunlara denirdi. Örneğin Girit gailesi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Pide türünden ekmek. Asker ocaklarında, imaretlerde, yatılı mekteplerde yapılırdı. Ayrıca saraya mahsus fodla fırınında da saray halkı için her gün fodla pişer ve sepetlerle dağıtılırdı. Fodla, lezzetli, çabuk bayatlamayan bir ekmekti. Beşinci Murad döneminde (1876) fodla yapımına son verildi. Bunun yerine tayın ekmeği çıkarılmaya başlandı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#fodla
#ekmek

Rum bağımsızlık örgütü. 1814’te Odesa’da kuruldu. Yunan isyanlarının hazırlanmasında ve gerçekleştirilmesinde rol oynadı. Daha sonraları aynı amaçla kurulan Etniki Eterya ise 19. yy’ın son on yılında bu çabaları bir kez daha hızlandırdı. Epir, Makedonya ve Girit’i Yunanistan’a kazandırmayı amaçladı. 1897 Osmanlı-Yunan Harbi’nin çıkmasına neden oldu. Bağnaz bir cemiyetti.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#yunan

Kabataş yakınlarındaki saray. Osmanlı Mebusan Meclisi son kez bu binada çalıştı. (Hâlen Güzel Sanatlar Akademisi.) Buradan geçen caddeye de "Meclis-i Mebusan" adı verilmişti.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#saray

Değişik zamanlarda çıkarılan altın para. 18. yy’da Mısır’da kesilen fındık altını’ndan sonra, aynı yüzyılın sonlarından itibaren istanbul’da da çıkarıldı. Genellikle 23 ayar olan fındık altınlarının gramları farklıydı. Bu nedenle birbuçuk fındık, iki fındık gibi adlarla ayrılıyorlardı. ilk örnekler yaklaşık 3.5 gr’dı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#fındık
#altın

Yokluk, sıkıntı. Tanzimat ve sonrasında çokça kullanılan bir sözcük. Örneğin "fıkdan-ı nukud" (para darlığı), yol fıkdanı gibi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Yarı bağımsız eyaletlerdeki yönetimi Osmanlı Devleti adına izleyen asker görevli. Örneğin Mısır Fevkalâde Komiseri 1880’li yıllarda Gazi Ahmet Muhtar Paşa’ydı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Yeniçeri Ocağı kapatıldıktan sonra ikinci Mahmud'un seçtiği kırmızı başlık. istanbul'a ilk örnekleri Kaptan-ı Derya Hüsrev Paşa getirmiş, padişah da beğenince kısa zamanda benimsenmiştir. ilkin kalyonculara giydirilmiş, bundan sonra Tunus’dan fes ithaline başlanmıştır. 1828’de Fes Nizamnamesi çıkarılmış, böylece resmî serpuş olmuştur. 1833'te izmit’te, 1835’te istanbul’da feshaneler kurulmakla birlikte Avrupa'dan da fes ithal edilerek ihtiyaç karşılanmıştır. Dönemlere ve formlara göre fese birçok isim verilmiştir. Başlıcaları: Mahmudî (kısa ve büyük püsküllü), Mecidî (altı geniş, üstü dar, püskülü uzun), Aziziye (altı geniş basık), Hamidiye (uzun), zuhaf (silindirik), sıfır (konik)’dır. Ayrıca kimi formlara da Efendi biçimi, izmir biçimi, Şılk gibi adlar verilirdi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#fes

Fetihten sonra Rumeli'ye iskân edilen Türk ailelerin torunlarına denirdi. Yerli halk bunlara, Konya dolaylarından geldikleri için "Konyar" derdi. Birtakım ayrıcalıkları, buna karşılık askerlik yükümlülükleri vardı. Bu imtiyaza 1845’te son verildi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Yeniçerilerin "Yeni Odalar" denen bir kısım kışlalarının bulunduğu Aksaray’daki alandı. Ayaklanmalar genellikle burada başlatılırdı. Bu alanın bir adı da Et Meydanı anlamına gelen "Meydan-ı Lahm" idi Burada Yeniçerilere mahsus kasap dükkânları (Et Tomruğu) bulunduğundan bu ad verilmişti.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Uygun ve uğurlu an. Savaşa başlamak, sefere çıkmak, tahta oturmak... gibi önemsenen her iş için resmî görevli durumundaki (bkz: müneccimbaşı)’nın özel yöntemlerle belirlediği vakit. Örneğin cülus hatt-ı hümayunlarında bu anın saptandığı mutlaka vurgulanırdı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Haydut sürüsü. Şaki’nin çoğulu olup üçü beşi bir araya gelerek toplum güvenliğini bozan, silahlı baskınlarda bulunan, yol kesen, adam öldüren zorbalara denirdi. ikinci Mahmud’un caydırıcı temizliğinden sonra Anadolu'daki şakavet olayları bir ölçüde azalmıştı. Ancak 19. yy sonlarına doğru yeniden arttı. Örneğin Ege havalisinde Çakırcalı eşkıyası uzunca bir zaman devlet güçlerini zor durumda bıraktı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli
#eşkıya

Saray görevlisi. Eskiden padişahların giyim-kuşam işlerinden sorumlu memura deniyordu. Fakat Tanzimat'la birlikte bu göreve, padişaha yakın, eski deyimle nedimlik edebilecek kimseler atandı. Örneğin, ikinci Abdülhamid’in Esvabcıbaşısı, sütkardeşi ismet Bey, kendisine en yakın kişiydi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Kapalıçarşı’ya bitişik bir handı. Köle ve cariyeler (kızlar, genellikle Kafkasya asıllı Çerkezlerdi) burada açık artırma ile ya da el altından yüksek fiyatlarla satılırdı. 1848’de Abdülmecid’in bir fermanı ile bu pazar resmen kapatıldı. Ancak köle-cariye alım satımı önlenemedi. Osmanlı Devleti tarihe karışıncaya dek esir alış verişi sürdü. Zenci köle ve cariyeler Fatih’deki hanlarda, Çerkez kızları Tophane'deki Karabaş mahallesinde pazarlanırlardı.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Borç batağına düşen Osmanlı Devleti’nin, elli liralık borç karşılığı yüz liralık tahvil vermeye hazırken yine de para bulamadığı dönemlerde söylenmiş olan sözdür. Evet.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli

Döşemelik kumaş. Osmanlı yaşamında ehram çok kullanılıyordu. Saray ve konaklarda yolluk olarak yere serildiği gibi, ehramdan sedir, makat örtüsü, çarşaf vesaire de yapılırdı. Bursa ehramı en iyisiydi.

#osmanlıimparatorluğu
#osmanli