şair şeyhi

sultan 1. Murad Yıldırım Bayezid Çelebi Mehmed ve 2.Murad'ın padişahlıkları zamanında yaşamış olan Şeyhi, iranda hekimlik, tasavvuf ve hikmet tahsili yapmıştır. Osmanlı sarayında itibar görmüş, sonra Kütahya'ya dönerek bir aktar dükkanı açmış, eczacılık ve hekimlik yapmıştır. Bilhassa göz hekimliği alanında büyük şöhret yapmış, Çelebi Sultan Mehmedi iyileştirmiştir. Bu hadise üzerine padişah, şaire büyük ihsanlarda bulunmuş, özel doktoru tayin etmiş, tokuzlar adındaki bir köyü Şeyhiye tımar olarak vermiştir. şeyhi,köye giderken,köyün eski sahipleri şairin yolunu keserler ve onu döverler. Şeyhi saraya geri döner ve halini anlatmak için Harname adlı mesneviyi yazar. Padişah da yol kesen köylüleri cezalandırır,şaire ihsanlarda bulunur.
Harname,hiciv türünün başarılı örneklerinden biridir. Şeyhi,bu eserinde ince bir mizah ile insani zaafları hicvetmiştir. Eserin kahramanı bir eşektir. Hakettiğinden fazlasını ister. Çayırda gördüğü öküzlere özenir. Onlar gibi olmayı ister. Fakat bu hatasının sonunda kulaklarından ve kuyruğundan olur.
Hikaye şöyledir;

Bir eşek var idi zaif ü nizar
Yük elinden katı şikeste vü zar

Gah odundu vü gah suda idi
Dün ü gün kahr ile kısuda idi

Arkasından alınsa palanı
Sanki it artığıydı kalanı

Birgün ıssı ider himayet ana
Yani kim gösterir inayet ana

Aldı palanını vü saldı ota
Otlayarak biraz yürüdü öte

Gördü otlatda yürür öküzler
Odlu gözler ü gerlü göğüzler

Boynuzı bazısının ay bigi
Kiminün halka halka yay bigi

Var idi bir eşek firasetlü
Hem ulu yollu hem kisayetlü

Ol ulu katına bu miskin har
Vardı yüz sürdü dedi ey server

Bugün otlakda gördüm öküzler
Gerüben yürür idi göğüzler

Yok mudur gökde bizim ıldızımız
Kolmadı yeryüzünde boynuzumuz

Böyle cevab verdi pir eşek
Key bela bendine esir eşek

Dün ü gün arpa buğday işlerler
Anı otlayıp anı dişlerler

Bizim ulu işimiz odundur
Od uran içimize o dundur

Gezerek gördü bir göğermiş ekin
Sanki dutardı ol ekin ile kin

Yiyerek toydı karnı çağnadı
Yuvalandı vü biraz ağnadı

Çıkarır har çün enkerül-esvat
Ekin ıssına arz olur arasat

Ağaç elinde azm-i rah etdi
Tarlasını göricek ah etdi

Yüreği soğumadı söğmeg ile
Olımadı eşeği döğmeg ile

Bıçağını çekdi kodı ayruğunu
Kesdi kulağını vü kuyruğunu

Uğrayu geldi pir eşek nagah
Sordı halini kıldı derd ile ah

Batıl isteyü hakdan ayrıldım
Boynuz umdum kulakdan ayrıldım

insanların imkanlar bakımından eşit olmadıkları,kiminin doğuştan imtiyazlı olduğu, kiminin ise ne yapsa yoksulluktan kurtulamadığı ana fikrinden hareketle şair şu mesajı verir: herşeyin mutlaka bir bedeli vardır.