bugün

altay yazıtları

Altay Yazıtları, Eski Türklerin kullandığı Köktürk (runik) alfabesiyle yazılmış, Rusya Federasyonu'ndaki Altay Cumhuriyeti ve çevresinde bulunan kaya ve taş yazıtlarıdır.
Bunlar tek bir yazıt değil, geniş bir yazıt topluluğudur. Özellikle Eski Türklerin günlük yaşamı, dili, inançları ve kültürü hakkında bilgi verir.

Bölge: Dağlık Altay, Rusya.
ilk keşif: 1818 yılında.
Keşfeden: G. i. Spasskiy.
ilk keşfedilen yer: Çarış Irmağı çevresindeki bir kaya.
Yazı sistemi: Eski Türk runik alfabesi.
Dil: Eski Türkçe.
Altay yazıtları üzerine sistemli ve kapsamlı çalışmalar ise 2002 yılında başlamıştır.

-Araştırmacılar tarafından Altay Cumhuriyeti'nde yaklaşık 90 runik yazıt kataloglanmıştır. Bunların fotoğrafları, bulundukları yerler ve okuma denemeleri bilimsel kataloglarda yayımlanmıştır.

Kalbak-Taş Yazıtları= Altay bölgesinin en tanınmış yazıt gruplarındandır. Kaya yüzeylerine kazınmış çok sayıda Eski Türkçe yazı ve işaret bulunur.

yer bäŋgü ärmiš
atam bädzägi äšgin
bessiŋä ürmät[i]
ičdä y[i]ryä (...)

Yer ebedî imiş.
Bu, babamın süsü (veya yazıtı) imiş.
Onun yürüyen atına ...
Avludan kuzeye doğru ...

känç-ä bitidim
Känç'e yazdım. - Burada Känç bir kişi adı olarak yorumlanmaktadır.

ög(ä)n(i)g b(ä)d(i)z(ä)gli uz (ä)rm(i)ş
Dereyi bezeyen usta imiş. - Bu okuma, dereyi güzelleştiren veya süsleyen bir ustadan söz ediyor olabilir.

Tuyekta Yazıtları= Altay bölgesindeki önemli runik yazıt gruplarındandır. Birden fazla yazıt A numaralarıyla kataloglanmıştır.

t(ä)r(i)ŋ ... küm(ü)ş (a)g(ı)r
Derin(ce) gümüş değerlidir. - Bu yazıt gümüş bir kap üzerinde bulunmuştur. Ancak kelimelerin okunması ve cümlenin anlamı tartışmalıdır.

Bar-Burgazı Yazıtları= Koş-Ağaç çevresinde bulunan yazıtlar arasındadır. Eski Türkçe kelimelerin okunması ve anlamlandırılması bakımından önemlidir.

Kurgak Yazıtları = Altay runik yazıtları kataloğunda yer alan ve dil incelemelerinde değerlendirilen örneklerdendir.

Yazıtlarda neler anlatılır? = Altay yazıtlarının büyük bölümü kısa metinlerden oluşur. Bazılarında: Kişi adları ve unvanlar, Aile ve akrabalık ilişkileri, Ölüm ve mezar kültürü, Hayvanlar ve doğa, Türklerin günlük yaşamı, Damgalar ve çeşitli semboller üzerine bilgiler bulunur. Ancak bütün Altay yazıtlarının mezar yazısı olduğunu söylemek doğru değildir. Bazı yazıtların işlevi ve anlamı hâlâ tartışmalıdır.

- Türk tarihi açısından önemi ;
Eski Türk yazı kültürünün Moğolistan dışına da yayıldığını gösterir.
Eski Türkçenin ses ve kelime özelliklerini araştırmaya yardımcı olur.
Türklerin kaya üzerine yazı yazma geleneğini ortaya koyar.
Orta Asya'daki Türk topluluklarının kültürel tarihine ışık tutar.
Gündemdeki Haberler
Güncel Önemli Başlıklar
© 2005 – 2026 uludagsozluk.com