ressam özgür korkmazgil güncel imgenin politikası

görsel

1968 Mersin doğumlu sanatçı belleğin
dönüşümü karakteristiği ile sunumladığı
üretimini 1993 yılından beri istanbul Kadıköy’deki atölyesinden sürdürmektedir.
Özgür Korkmazgil’in resim pratiği, bugünün ikonografisini oluşturma arayışını, çağdaş yaşamın görünür yüzeyleri ile bu yüzeyleri üreten toplumsal ilişkiler arasında konumlandırır. Bu arayış, dönemin nesnelerini, bedenlerini ya da popüler imgelerini bir araya getirmenin ötesinde, onların nasıl anlam kazandığını ve hangi süreçler içinde anlamlarını yitirdiğini sorgular.
Sanatçının yaklaşımında imge, mevcut gerçekliğin aktarılmasını sağlayan edilgen bir araç olmaktan çıkar; gerçekliği yeniden düşünmenin, yerleşik kabulleri çözümlemenin ve başka ilişkiler önermenin etkin bir alanına dönüşür.

görsel
görsel

Bugüne ait bir ikonografiden söz etmek, ortak görsel kodların hangi koşullarda oluştuğunu tartışmayı gerektirir. Çağdaş toplumda imgeler, gündelik hayatın hemen her alanına nüfuz ederken nesnelerin kullanım biçimlerini, bedenin algılanışını ve arzunun yönelimlerini de etkiler. Neyin güzel, çekici, gerekli ya da kabul edilebilir olduğu, bu görsel dolaşım içinde sürekli yeniden tanımlanır. Korkmazgil’in üretimi, bu tanımlama süreçlerine eleştirel bir mesafeden yaklaşır. Resim burada çağın göstergelerini kaydeden bir yüzey olduğu kadar onların kurduğu anlam düzenini tartışmaya açan bir düşünme biçimidir.

Sanatçının yaşamın küçük ayrıntılarına yönelmesi, bu yaklaşımın belirleyici unsurlarındandır. Gündelik olan, çoğu zaman tekrarın ve alışkanlığın etkisiyle dikkat alanımızın dışında kalır. Oysa bir nesneyle kurulan yakınlık, kısa süreli bir duyumsama ya da sıradan görünen bir karşılaşma, bireysel deneyimin sürekliliğini sağlayan bağlar taşır. Bu ayrıntılar, yaşamın kişiye özgü niteliğini oluşturur. Hatırlamanın, aidiyetin ve kendilik duygusunun maddi ya da duyusal dayanakları hâline gelir. Korkmazgil’in resmini bu açıdan okumak, küçük olanın içinde biriken toplumsal ve duygusal yoğunluğu görünür kılmak anlamına gelir.

Bu yoğunluğun resimsel karşılığı, renk ve lekenin duyumsal olanaklarında belirir. Renk, nesnenin tanımlanabilir görünümüne bağlı kalmadan, onun içsel dünyada bıraktığı etkiyi taşıyabilir. Leke ise biçimi kesin bir tanıma kapatmadan, algının değişkenliğini ve deneyimin tamamlanmamış niteliğini açığa çıkarır. Böylece dış dünyadan alınan bir ayrıntı, resim yüzeyinde yeniden kurulurken kişisel çağrışımlara, hatırlama süreçlerine ve duygulanıma açılır. Görülen ile hissedilen arasındaki mesafe, resmin düşünsel kapasitesini oluşturur.

Bu bağlamda renk ve leke, sanatçının ele aldığı konuları destekleyen biçimsel tercihlerden daha kapsamlı bir işlev üstlenir. Onlar, yaşantının nasıl içselleştirildiğine ilişkin bir araştırmanın araçları olarak değerlendirilebilir. Deneyim, bellekte bütünlüğünü koruyan sabit bir görüntü olarak saklanmaz; kimi zaman bir renk ilişkisi, parçalı bir izlenim ya da tanımlanması güç bir yakınlık duygusu üzerinden geri döner. Korkmazgil’in yaklaşımı, gündelik ayrıntıyı bu dönüşüm içinde ele alarak görsel olanın duyusal ve zihinsel boyutlarını birbirine bağlar. Resmin konusu kadar, konunun nasıl duyumsandığı da önem kazanır.

Sanatçının eleştirel yönelimi, gündelik hayatın bu özgül bağlarını dönüştüren tüketim düzenine odaklanır. Tüketim, nesnelerin edinilmesiyle sınırlı bir ekonomik faaliyet olarak düşünülemez. Değerlerin, ilişkilerin, arzuların ve yaşam biçimlerinin üretildiği bir örgütlenme alanıdır. Bir nesnenin ne ifade ettiği, hangi beklentilerle arzulandığı ve ne kadar süre anlamlı kalacağı, bu örgütlenme içinde şekillenir. Yaşamı güzelleştiren küçük ayrıntılar da aynı dolaşıma dâhil olduklarında, kişisel deneyimle kurdukları bağdan uzaklaşarak hızla değiştirilebilir göstergelere dönüşebilir.

Burada “sömürgeleştirme” kavramı, gündelik hayatın duyusal ve duygusal alanlarının dışarıdan belirlenen değer ölçütlerine tabi kılınmasını açıklayan bir çerçeve sunar. Zamanın nasıl kullanılacağı, bedene nasıl bakılacağı, hangi nesnelerin mutluluk vaat edeceği ya da hangi deneyimlerin değerli sayılacağı, giderek daha fazla dolaşımdaki imgeler aracılığıyla tarif edilir.
Kişinin kendi yaşantısından türeyen anlamlar, hazır beklentiler ve tekrarlanan vaatler tarafından kuşatılır. Korkmazgil’in eleştirisi, yaşamın bu küçük ölçekli alanlarında gerçekleşen dönüşümü düşünmeye olanak verir.

Bu nedenle sanatçının üretiminde tüketim ile bellek arasındaki ilişki özel bir önem taşır. Bellek, geçmişin muhafaza edildiği kapalı bir depo olarak ele alınamaz; geçmiş deneyimlerin şimdiki zamanla ilişki kurmasını sağlayan, sürekli yeniden yapılanan bir süreçtir.
Nesneler ve gündelik ayrıntılar, bu sürecin taşıyıcılarıdır. Onların durmaksızın yenileriyle değiştirilmesi, yalnızca maddi çevrenin dönüşmesi anlamına gelmez. Kişinin kendi geçmişine erişmesini sağlayan bağlantılar da bu değişimden etkilenir. Yerine konabilirliğin temel bir değer hâline geldiği bir düzende, yaşantının birikmesi ve kalıcı izler oluşturması güçleşir.

Belleğin aşınması ile benliğin dönüşümü arasındaki ilişki de bu noktada belirginleşir. Birey, kendisini yalnızca sahip olduğu nitelikler üzerinden tanımlamaz; hatırladığı karşılaşmalar, sürdürdüğü ilişkiler ve çevresine yüklediği anlamlar aracılığıyla kurar. Bu bağların sürekli kesintiye uğraması, kendilik duygusunun dayanaklarını da değiştirir. Korkmazgil’in resimleri üzerine geliştirilebilecek bir okuma, benliğin yitimini kişisel bir zayıflık olarak değerlendirmek yerine, deneyimin sürekliliğini zorlaştıran toplumsal koşullarla ilişkilendirir. Böylece bireysel görünen bir sorun, ortak yaşamın örgütlenmesine ilişkin bir soruya dönüşür.

Sanatçının ilgi alanları arasında yer alan beden, erotizm, pornografi ve obezite gibi konular da bu çerçevede ele alınabilir. Beden, çağdaş görsel kültürde hem yoğun biçimde sergilenen hem de sürekli ölçülen, sınıflandırılan ve düzenlenmeye çalışılan bir alandır. Arzulanması beklenen beden ile dışlanan beden arasındaki ayrımlar, doğal ve değişmez ölçütlere dayanıyormuş gibi sunulabilir. Oysa bu ayrımlar tarihsel, kültürel ve ekonomik süreçler içinde üretilir. Korkmazgil’in yöneldiği meseleler, bedenin görünürlüğü ile ona yüklenen değer arasındaki ilişkinin sorgulanmasını mümkün kılar.

Erotizm ve pornografi kavramları da görüntünün üretim, dolaşım ve tüketim koşulları bakımından tartışılabilir. Mahremiyetin görünürlükle kurduğu ilişki, arzunun standartlaştırılması ve bedenin tüketilebilir bir imgeye dönüştürülmesi, bu tartışmanın farklı boyutlarını oluşturur. Benzer biçimde obezite, bedene ilişkin normların, tüketim çağrılarının ve bireye yöneltilen denetim taleplerinin kesiştiği bir mesele olarak okunabilir. Bu konuları bir arada düşünmek, çağdaş toplumun bir yandan tüketimi teşvik ederken diğer yandan onun bedensel sonuçlarını nasıl değerlendirdiğini incelemeyi gerektirir.

Korkmazgil’in var olanı göstermenin dışına çıkarak yeni önermeler sunma çabası, resmin eleştirel işlevini de tanımlar. Bir durumu temsil etmek, tek başına o durumun işleyişini sorgulamak anlamına gelmez. Eleştirel önerme, alışılmış ilişkileri yeniden düzenleyerek görünür olanın başka türlü kavranmasını sağlar. Gündelik bir ayrıntının farklı bir renk ilişkisi içinde ortaya çıkması, tanıdık bir imgenin beklenmedik bir anlam alanına taşınması ya da bir göstergenin yerleşik bağlamından uzaklaşması, algının alışkanlıklarını kesintiye uğratabilir. Resim, bu kesinti aracılığıyla düşünceye alan açar.

izleyicinin konumu da bu süreçte dönüşür. izleyici, karşısındaki görüntünün konusunu tanımakla yetindiğinde, gündelik hayatta zaten sürdürdüğü hızlı anlamlandırma biçimlerini tekrarlayabilir. Oysa renk, leke ve çağrışım üzerinden kurulan bir karşılaşma, bakışın yavaşlamasını ve kendi varsayımlarını gözden geçirmesini gerektirir. Bir ayrıntının neden tanıdık geldiği, bir görüntünün hangi duyguyu harekete geçirdiği ya da belirli bir bedene yöneltilen yargının nereden kaynaklandığı, bu karşılaşmanın soruları hâline gelir. Görme eylemi, böylece öznenin kendi algılama koşullarını inceleyebileceği bir deneyime dönüşür.

Özgür Korkmazgil’in bugünün ikonografisine yönelik arayışı, çağın imgelerini sabitleyen tamamlanmış bir envanter sunmaz. Bu arayış, güncel olanın içindeki çelişkileri, kayıpları ve dönüşüm olasılıklarını araştıran açık bir süreç olarak değerlendirilebilir. Sanatçının gündelik ayrıntıya verdiği önem, bu sürecin somut zeminini oluşturur. Çünkü yaşamın kişisel niteliği, büyük anlatılar kadar küçük ilişkiler içinde de kurulur. Korkmazgil’in resmi, bu ilişkilerin nasıl dönüştürüldüğünü sorgularken belleğin, duyumsamanın ve benliğin yeniden kurulabileceği koşulları düşünmeye davet eder.

görsel

görsel