geçmiş zaman olur ki hayali cihan değer

bizim çocukluğumuzda kibrit kullanımı yaygındı.
bugünkü gibi ucuz çin malı çakmaklar pek yoktu, bu yüzden sigara tiryakileri olsun, ocakta yemek pişiren ev hanımları olsun, kibrit kullanırlardı.

kibrit her eve lazımdı.
hikayeler bile yazılmıştı kibritle ilgili...

işte o kibrit kutularının üzerinde bir ibare vardı, hatırlar mısınız?
"safety matches" yazardı.
görsel

güvenli/emniyetli kibrit anlamına gelirdi...

hani pazar günleri western filmi seyrederdik ya, o western filmlerinde kovboylar sigaralarını yakmak için kibriti herhangi bir yere sürterlerdi, kibrit alev alır, sigarasını yakarlardı.
sonra aynısını biz de yapmayı denerdik, ama kibriti duvara sürtünce alev almazdı...
görsel

bildin mi o anı?
sen de yaptın mı? yaptın tabi ve kibrit yanmadı değil mi?

işte o kovboy abilerin duvara sürttüğü kibrit safety matches değildi, ama senin kovboy gibi yakmaya çalıştığın kibrit safety matches idi, o yüzden yanmıyordu.

öyle ki 19. yüzyılın ilk yarısında üretilen kibritlerde fosfor kullanılıyordu, ve bu kibritlerde fosfor kullanıldığı için duvara, taşa, tahtaya sürttüğünde bile alev alıyordu.

ne var ki, kibrit üretiminde kullanılan bu fosfor yüzünden kibrit imalatında çalışan işçiler zarar görüyor, özellikle işçilerin çeneleri çürüyordu.
görsel

bu sebepten dolayı gustav erik pasch adlı isveçli bir abimiz, sarı fosfor yerine kırmızı fosfor kullanarak kibrit imal etti.
görsel

yine isveçli lundström biraderler müessesesi kibrit üretiminde fosfor yerine sülfür ve parafin kullanmaya başladı.
görsel

böylece emniyetli kibritler doğmuş oldu.
bu safety match kibritleri yakabilmek sadece kibrit kutusundaki yüzeye sürterek mümkün oluyordu artık.

ne var ki avrupa'da doğan safety matches kibritler vahşi batıya uzun yıllar sonra geldi, tabi geçen bu süreçte de kovboylar eski usulle sigaralarını yakmaya devam ettiler. işte western filmlerinde gördüğümüz bu enstantane de buradan gelmektedir.

görsel

geçmiş zaman olur ki, hayali cihan değer...

#tarih