black friday

efsane cuma, bereketli cuma, muhteşem cuma, kazandıran cuma...vesaire vesaire...

son 10-15 gündür reklamlarda bol bol rastlıyoruz ya bu klişelere bugünlerde.
alışveriş çılgınlığı günü.
nedir bu gün? nereden çıkmıştır?

abd'de her sene kasım ayının son perşembe günü thanksgiving day yani bizim bildiğimiz adıyla şükran günü adlı bayramdır.
işte şükran günü'nden sonraki cuma günü de black friday (kara cuma) adıyla alışveriş bayramına dönüşür.
görsel

lakin amerikalıların bu şükran günü esasen bir katliam günüdür.

şöyle ki; 1620'de bugünkü massachusetts'te kurulan ilk kolonilerden biri olan plymouth kolonisi zor günler geçirmektedir.
kış şartlarında yiyecek bulma zorluğu kolonide açlığa sebep olmuştu ve kolonideki 46 kişi açlık ve soğuktan ölmüşlerdi.(koloni nüfusunun yarısı).

koloninin tamamı açlık ve ölüm tehlikesi ile karşı karşıyayken bölge yerlileri olan wampanoag kabilesi kızılderilileri, beyaz adamın bu haline dayanamaz, vicdan yapar ve onlara yiyecek verir (rivayete göre hindi ve patates).
böylece plymouth kolonisi açlıktan ölmekten kurtulur.

plymouth kolonisi ile wampanoag kabilesi arasında etkileşim başlar. birlikte ateş suyu içerler, ateş çubuğu tüttürürler.
bildiğimiz anlamda müttefik olurlar.
görsel

wampanoag kızılderilileri koloniye gide gele kolonistlerin elindeki silahları görürler ve düşman kabileye saldırmak için onlardan bu ölümcül silahları isterler.
plymouth kolonistleri de ahde vefa örneği(!) sergileyerek müttefiklerini kırmazlar.
görsel

hatta wampanoag kabilesi ile bir olup bu düşman kızılderili kabilesine saldırılar.
o kızılderili kabilesinden hiç kimseyi sağ koymazlar.
bugün boston'un içinden geçen charles nehri günlerce kan kırmızı akar...

işte bu katliam sonrası wampanoag'lar ve plymouth'lar bu zaferin (katliamın) şerefine de büyük bir ziyafet tertiplerler.
bu katliam şerefine tertip edilen ziyafet yıllar içinde thanksgiving'e, yani şükran gününe dönüşür.
görsel

tabi yıllar geçtikçe plymouth kolonisi ile wampanoag kabilesi arasındaki bu müttefiklik unutulur, hatta thanksgiving day kutlamalarına artık kızılderililer davet edilmez, dahil edilmez.
beyaz adam, wampanoag'ları hor görmeye, aşağılamaya başlar, ötekileştirir...
sonrası malum zaten beyaz adam tüm kızılderilileri katletmeye, topraklarından sürmeye başlar.
görsel

topraklarından sürülüp soykırıma maruz kalan kabileler arasında şüphesiz ki massachusetts'li wampanoag kabilesi de vardır...
görsel

işte kara cuma, efsane cuma, bereketli cuma dedikleri alışveriş çılgınlığının altında böyle bir tarihi olay yatar.
emperyalistler kendilerine ait bayramı bile sizi sömürerek paraya çevrilir.
ve bunların oyunlarına gelen bizler, aslında hepimiz kendi akrabalarına ihanet eden bir wampanoag'a dönüşmüşüzdür farkına bile varmadan...

***********************************************
kamu spotu: kanından başkasına güvenme...
***********************************************

#tarih