nicolai hartmann

Bilgi problemine eleştiriden çıkarılmış yeni bir bakış getiren gnoseolog. Hartmann'a göre bilgi de bir varlık problemidir, rahatça idrak edileceği üzere bilgi de bir varolandır. Bilgi için bir özneyi zorunlu koşan batı metafiziği ve kısmen fenomenolojiye ek olarak nesnenin de özne kadar zorunlu olarak var-olması gerektiğini ifade eder. Nesne ona göre öznenin yaratımı, tasarımı değildir, nesne özne gibi vardır ve bilgi için ikisinden birisinin olmaması düşünülemez.

Burada hartmann'ın ding an sich ya da başka türden bir ideal varolan'dan bahsettiğini söylemek yanlış olur. O nesnenin kendi başına var olduğunu söylerken o varolanın kendinde şey olduğunu söylemiş olmaz, onun eleştirdiği tek taraflı bilinç görüşlerine karşı tez niteliğidedir bu. Yani öznenin varlığını zorunlu olarak görüp bilgide nesneyi öznenin bir ürünü gibi görmeye karşı olarak; nesnenin kendi başına var olduğunu ve tıpkı özne gibi bilgide "o olmadan bilgi olmayan" olduğunu beyan eder. Ona başta gnoseolog dememin sebebi budur, çünkü nesnenin kendinde şey olduğunu da ideal türden varolan olduğunu da kastetmez, onda nesne gnoseolojik bir varolandır.