baskı

Genel anlamıyla dışarıdan, belli bir şekilde hareket etmeleri ya da düşünmeleri için kişilerin davranışlarının yönlendirilmesine verilen ad. Baskı türleri arasında şiddet kullanılarak veya şiddet kullanmaksızın yapılan, kaba kuvvetin uygulandığı veya kaba kuvvete başvurul­madan kurulan, kanunî veya kanun dışı baskı­lar olmak üzere ikiye ayrılabilir.

Baskı kavramı toplum bilimlerinde önemli bir yer tutar, çünkü çoğu kez kanunî yollardan kuvvet kullanımını (ülke içinde polis gücüyle, ülke dışından askerî güçle) devletin nihaî ara­cı veya müeyyidesi saymak gerekmiştir. De­mokrasinin teorisi ve pratiği, baskı kavramıy­la rıza kavramını birbirine zıt iki kavram say­makla kurulabilmiştir. Demokrasi ülke içi ça­lışmaların baskı yoluyla çözüme götürülmesi­ne yönelik çabalara kesin ve belirgin sınırlar koyar. Milletlerarası siyasette de hükümran devletlerin baskı kullanımına sınırlar koyma ve baskıyı denetleme yönünde çabalar görül­mektedir.

Sosyal bilimciler, kişiler ve gruplar tarafın­dan kontrol aracı olarak kullanılan kanun dı­şı baskıyla ilgilenmişlerdir. Bu alanda kanuni ve kanun dışı baskı oldukça karmaşık hâle gir­mekte ve baskının nerede başlayıp yönlendir­menin etkilerinin nerede bitliği hususu karan­lık kalmaktadır. Temel mesele araştırmaların ne ölçüde devletin faaliyetleri içine girmesi ge­rektiği ve ne ölçüde diğer toplum kurumlarıy­la bağlantılı olduğu şeklindedir.