sahte ricat

uluslararası adıyla "kıskaç manevrası", sun tzu'nun 'savaş sanatı' isimli eserinden beri, yani en az 2500 yıldır kullanımda olan bir askeri stratejidir. koordinasyon ve savaş alanına oryantasyon açısından uygulanması oldukça zor bir manevra olarak bilinir.

manevranın bilinen en eski kullanımı marathon savaşı olmasına rağmen, greko-pers savaşlarında yaygın olarak kullanıldığı biliniyor. tarihçiler, grek ordularının persler karşısındaki sayıca dezavantajı yüzünden bu uygulanması zor stratejiye mecbur kaldığını düşünüyorlar. herodot'a göre ise perslere karşı daha önce çok daha basit ve kaba stratejilerle savaşmış spartalılara nazaran atinalıların bu kadar olgun taktikler uygulamış olmaları iki şehri karşılaştırmak açısından önemli bir ipucudur.

grek orduların perslere karşı sıkça kullandığı bu riskli manevrayı, askeri konularda çok daha muhafazakar ve katı görüşleri olan romalılar pek fazla benimsememişler ama kartacalılarla girdikleri ikinci pön savaşlarının kritik bir parçasında, cannea muharebesi'nde, bu konudaki muhafazakarlıklarını ağır bir mağlubiyetle ödemişlerdir. roma orduları çok daha ortodoks, stabil, savaşın hiçbir anında zayıflığa, pozisyon kaybına, rakibin savaş alanında büyük bir hareket şansına sahip olmasına izin vermeyen eski kurallara göre yönetilmişlerdir. merkezden atanan preator'lar ve ordu hiyerarşisi içinde yıllar içinde yükselerek gelmiş generaller böyle teamül dışı manevralara girişmeyecekleri gibi, kuzey afrikalı barbar bir ordunun böylesine disiplin ve zeka gerektiren bir harekata girişebileceğini düşünmemiş olmalılardır.

çok daha sonra halid bin ziyad ve alparslan gibi müslüman liderler tarafından kullanılmıştır. öncesinde cengiz han'ın erken dönem zaferlerinde de kullanılmış olsa da cengiz han, ordusunun büyüyüp genişlemesiyle bu manevrayı terk etmiştir. daha büyük ordularda koordinasyon ve hız açısından uygulanması çok zor olduğu için orta çağ sonlarından yakın çağ'a kadar avrupalılar ve doğu asya nadiren kullanılmış olan manevra, yine de osmanlılarca kullanılmaya devam etmiştir. ancak zaman içinde nüfus artışlarıyla birlikte orduların mevcudunun artması osmanlılara da yöntemi büyük ölçüde terk ettirmiştir. hatta ironik bir şekilde, osmanlılar ve iran arasındaki akderbend savaşı'nda osmanlılar kendi eski manevralarının kurbanı olmuşlardır. (ne var ki savaş sırasında iran'dan gelen muhammed han beluci'nin isyan haberi iran'ın kazandığı zaferin anlamını kaybetmesine yol açmıştı)

sonraki yıllarda napoleon'un savaş teorisiyle birlikte gelen "hareketli mevzilenme" kavramı kıskaç manevrasının yeniden gündeme gelmesinin önünü açtı. napoleon'a göre gelişen barutlu silah ve top teknolojisi durağan ve eldeki mevziyi korumaya çalışan tüm birimlerin açık hedef haline gelmesi demekti. napoleon, özellikle büyük doğu seferinde eski biçiminden daha farklı türevleriyle kıskaç manevrasını uygulamıştır. sonrasında ise amerikan iç savaşı'nda, britanya imparatorluğu'nun afrika harekatlarında bazı başarılı uygulamaları görüldü. ancak yine de genel görüş manevranın çok riskli olduğu yönündeydi.

manevrayı zirveye ulaştıran ise ikinci dünya savaşı'nın başlangıcındaki "blitzkrieg" operasyonlarıyla alman wehrmacht'ı oldu. alman ordusu çağının tüm gelişmiş lojistik desteğini, radyo iletişim gücünü ve toplar, ağır tanklar, hatta lojistik destek araçları dahil tüm birimlerin hareketliliğine imkan veren mobilizasyon teknolojisini kullanarak kıskaç manevrasını bilinen en kusursuz haliyle defalarca uyguladı ve büyük savaşın başlarında birçok başarı kazandı. alan hakimiyetinin bırakarak taaruza geçen birimlerin alman ordusundaki lojistik destekten, iletişimden, kooperasyonu sağlayan ekipmandan mahrum oluşu almanların gerek polonya işgalinde, gerek barbarossa operasyonunda ve en önemlisi, benelux ülkelerine giriştiği operasyonun başlangıcında rakip orduların normalden çok daha az zamanda moralini kaybederek çözülmesine yol açtı.

sonuçta bu manevra ülkemizdeki genel görüşün aksine türklere ve orta asya topluluklarına has bir strateji değildir. dünyanın her yerinde farklı zamanlarda birbirinden bağımsız olarak teoriye ve pratiğe dökülmüş yaygın bir askeri manevradır. bunların hemen hepsinde farklı isimler almış olmasına karşın uygulamada aynı teorik öze dayanır ve kooperasyonu yüksek, alanı tanıyan, disiplini sağlanmış mobil ordularda kullanımı oldukça yaygındır. herhangi bir topluma mal edilmesi ise abesle iştigaldir.