bugün

budin baruthanesi

Budin, devletin XVI. yüzyılda barut ihtiyacını karşıladığı en önemli merkezlerden biriydi. Bölgede sürekli ve aktif olarak barut üretimi yapılmaktaydı. Budin Kalesi ve Budin çevresindeki bazı köylerde de ordunun ihtiyaçlarına yönelik olarak barut üretilmekteydi. Ancak devletin Budin Beylerbeyi’ne gönderdiği emirlerden anlaşıldığına göre, barut üretiminin miktarı sefer durumuna ve ihtiyaca göre değişmekteydi. 1566 senesinde her yıl 2.000 kantar barut üretilmesi devlete taahhüt edilmiştir. Bu yüzden 1571 yılında Budin’deki karhanelerde 2.000 kantar barutun işlenerek Belgrad’a gönderilmesini istemiştir. Aynı yıl içinde baruthanede 3-4.000 kantar barut stok olarak bulunmaktaydı.
Budin’de düzenli olarak barut üretilmesi amacıyla Beylerbeyi Sokullu Mustafa Paşa(ö.1578) tarafından yeni bir imalathane yaptırılmıştır. Tuna’ya yakın bir yerde bulunan baruthane, yakınındaki Veli Bey Kaplıcası’nın bir bentte toplanan suları ile çalışmaktaydı. Evliye Çelebi Budin’i ziyaret ettiği esnada baruthanede sert ağaçtan 12 çark bulunduğunu, bunlara bağlı kolların tunç havanlarda siyah barutu dövdüğü, infilak tehlikesine karşı Temmuz aylarında çalışmadığını yazmaktadır. Baruthane binası daha sonra Kral Değirmeni adıyla faaliyetini sürdürmüştür. Bu dönemde baruthane külahlı, burç gibi dört kulesi olan bir bina halini almıştır. Baruthaneye 1578’de yıldırım düşmesi sonucu çevre çok büyük zarar görmüştür. Hatta bu patlamada 2.000-6.000 kişi arasında değişen rakamlarda kişinin öldüğü belirtilmiştir. Baruthane yeniden inşası 1.500 işçi ve 200 duvarcı çalışmıştır. Çalışmalar için 2.850.000 akçe harcanmıştır. Mustafa Paşa, baruthaneye yıldırım düşmesine neden olmakla suçlanarak, aleyhinde bir karalama kampanyası başlatılmış ve bu olay onun idam edilmesiyle son bulmuştur.
Baruthane 1680’lerde faal idi ve 1683 seferi için Budin’den merkezî orduya mühim miktarda barut verilmiştir. Sefer haricindeki üretim bölgedeki ihtiyaçları karşılamak üzere yapılmıştır. Budin, Osmanlı Devleti sınırları dahilinde kaldığı sürede aralıksız barut imaline devam edilmiş ve bu sürede önemli bir barut üretim merkezi işlevini görmüştür.
© 2005 – 2026 uludagsozluk.com