tekel

--byoser fısıldıyor--

sigara devlerinin, 1974 yılına kadar resmi olarak giremediği dört ülke kalmıştı: Bunlardan biri Türkiye, diğerleri ise italya, Fransa ve Avusturya'ydı. 1974'e gelindiğinde Türkiye hariç diğer ülkelerin hepsine sigara devleri girmiş, sıra Türkiye'ye gelmiştir.

Sigara devleri Türkiye'ye girmek için de, 1970'li yıllarda "saldırıya" geçerler. Bu yıllarda ülkemiz kaçak sigara akınına uğrar/uğratılır. Sigara devlerinden birinin Bulgaristan'da sigara fabrikası kurmasıyla birlikte Batı Karadeniz sahilinden ülkemize sigara kaçak olarak girmeye başlar. Akçakoca'da sahile gece yanaşan takalardan kamyonlara kaçak sigaralar yüklenir. Kaçak sigara içmek bir sosyal üstünlük aracı sayılmaya başlar.

1979'da Demirel Hükümeti ülkeyi yönetmektedir. Demirel, sigara kaçakçılığının engellenememesini ve döviz kaybının önlenmesi gerekçesiyle hükümet programında özel teşebbüse sigara üretim ve dağıtımı için imkan verilmesine yer verir

1984: Türkiye'ye yabancı sigara ithaline izin verilir. Büyük kentlerde apartmanların duvarları kovboy resimleri ile dolar.

1986: 1177 sayılı Tütün ve Tütün Tekeli Yasası değiştirilerek; tütünde devlet tekeli kaldırılır. Yerli ve Yabancı sermayenin TEKEL ile ortaklık kurarak tütün mamulleri üretmelerine imkân tanınır. 1988: Çıkarılan bir kararnameyle yabancı menşeli tütünde ithal yasağı kaldırılır. 1988: Aralık ayında TEKEL, sigara tiryakilerinin talebinin Amerikan harmanı (blended) sigaralara kaydığı gerekçesiyle Amerikan harmanı TEKEL 2000 sigarası piyasaya çıkarılır. Harmanın yüzde 85'i Virginia ve Burley, yüzde 15'i oriental tütünlerden oluşturulan bu sigaraların çıkışı başarıymış gibi sunulur.
Bu sigaranın çıkışı ile Türk halkı içinde ardıçotu, şerbetçiotu, vanilya ve kakao sosu olan ve yabancı tütünlerden oluşan sigaraya devlet eli ile alıştırılır. Halk yabancı tütüne alıştırıldıktan sonra önce Türk tütünü işleyen fabrikalar özelleştirilecek sonra Amerikan tütünü geldiği için Türkiye’de tütün ekimine ihtiyaç kalmayacak, tütün ekilmeyeceği için de depolara ihtiyaç kalmayacaktı.

1988 yılında “ Amerikanlaştırılan “ Türk tütünü ve sigara endüstrisi daha sonra şu aşamalardan geçti.

1990: Ağustos'ta, Devlet Planlama Teşkilatı'ndan (DPT) izin alarak; Philip Morris- Sabancı Holding birlikte izmir Torbalı'da sigara fabrikası kurmaya girişirler.

1991: 3 Mayıs'ta Resmi Gazete'de TEKEL'in katılımı olmaksızın tütün mamulleri üretimine izin verildiği kararı yayınlanır.

PhilSA sigara fabrikası 1992'de Torbalı'da üretime başlamıştı. Böylece, Amerikan harmanlı sigaraların Pazar payı hızla artarken; Türk Tütünü, Anadolu topraklarından kovuluyordu.

1993-1994 ve1996'da Çiller Hükümeti tarafından alınan kararlar Türk tütününe kota (sınırlama), yabancı tütüne teşvik getirilmesine ilişkin olur.

Çiller Hükümeti'nden sonra gelen REFAHYOL (Refah Partisi - Doğru Yol Partisi) hükümeti 1996'da 8939 sayılı kararı da aynı amaçla alır.

IMF'nin isteği olan Tütün Yasası, 20 Haziran 2001'de mecliste kabul edildi. Cumhurbaşkanı Ahmet Necdet Sezer yasayı veto etti. Hükümet IMF'nin 2002-2004 dönemi için düzenlenecek stand-by anlaşmasıyla vereceği 10 milyar dolarlık kredi için şart koştuğu 4733 sayılı "Tütün Yasası"nı 3 Ocak 2002 yılında meclisten eski haliyle geçirdi.

Tütün Yasası'nın çıkarılmasından önce tütünden geçimini sağlayan aile sayısı 583 bin 474'di. Günümüzde bu sayı 90'a indi.

18 Ocak 2002 'de IMF'ye verdiği niyet mektubunda hükümet “Tütün Yasası”nı çıkararak ön koşulu yerine getirdiğini ilan ederken, bir yandan da TEKEL için de özelleştirme planı hazırlayarak; Eylül ayı sonunda Bakanlar Kurulu'ndan geçireceğini taahhüt ediyordu.

3 Haziran 2003 itibarıyla TEKEL içki Sanayi A.Ş ve ona bağlı TEKEL içki Pazarlama A.Ş ile TEKEL Sanayi Sigara A.Ş ve ona bağlı TEKEL Sigara Pazarlama A.Ş.'nin ticaret siciline tescilleri yapıldı. Bu şekilde bağımsız şirket kimliği kazanan TEKEL'in sigara ve içki bölümlerinin ayrı ayrı özelleştirmenin yolu açılmıştır.

TEKEL'in içki bölümü "Nurol, Limak, TUTSAB" Konsorsiyumuna 2004 yılında 292 milyon dolara satılmıştır. Bu birleşme MEY içki Sanayi ve Ticaret A.Ş adını almıştır. Konsorsiyum bunun için iki yılı ödemesiz yedi yıl vadeli 230 milyon dolarlık kredi kullanmıştır.

2006 yılında MEY içki, önde gelen özel yatırım fonlarından (Private Equity) Texas Pacific Group'a (TPG) yüzde 90 payını 810 milyon dolara satmıştır.

Tütün Yasası'nı çıkaran 57. Demokratik Sol Parti- Milliyetçi Hareket Partisi- Anavatan Partisi (DSP-MHP-ANAP) hükümeti idi. Bu yasanın çıkmasında misafir başrol sanatçısı Kemal Derviş idi.

Meydanlarda tütün ve şeker yasalarını düzelteceğim diye oy isteyerek gelen AKP ise 2008 yılında TEKEL'in sigara bölümünü de, 1 milyar 720 milyon dolara BAT 'a satarak özelleştirmiş. Bugün BAT izmir'deki işçilerine yaşamı kabusa dönüştürmüş. TEKEL'i özelleştiren AKP de TEKEL'in yerine kurduğu TTA (Tütün, Tütün Mamulleri, Tuz ve Alkol işletmeleri A.Ş) ile işçilerinin geleceğini karartmaya yönelik adımlar atmaktadır.
--spoiler--