hazarlar

Dünya tarihinde israil oğullarından olmayıp musevilik dinini kabul eden tek millettir. Teşkilatlı bir devletleri vardır. Kendilerine ait alfabeleri olduğu bilinmektedir. Ancak bu alfabe tam olarak çözülememiştir. Museviliği kabullerini bir arap seyyah şu şekilde rivayet eder: Hazar Hakanı musevilik, hristiyanlık ve islam dinlerini temsil eden üç temsilci çağırır ve yaptığı toplantıda hepsinden neden kendi dinlerinin en güzeli olduğunu savunmalarını ister. Bu savunmalardan en çok papazın savunması hoşuna gider. Ancak ertesi gün üç kişi ilede ayrıca görüşür.
Hristiyanlığı temsil eden şahısa hristiyan olmayacağını ve diğer 2 dinden hangisini seçse daha doğru olacağını sorar ve adam müslümanlığı hak din olarak tanımadığı için museviliğin daha doğru olacağını söyler.
islamı temsil eden şahısa müslüman olmak istemediğini diğerlerinden hangisinin daha hayırlı olduğunu sorunca aldığı cevap daha az bozulmaya uğradığı ve hala sünnet, kısmen oruç gibi ibadetleri olması nedeniyle musevilik olur.
Yahudiye sorduklarında ise kendilerinden başka hak din olmadığını söyler ve kendi inançlarına (gök tanrı) devam etmelerinin daha hayırlı olacağını söyler.

Bu oldaydan sonra önce hazar hakanı sonra tüm milleti museviliği seçer. Diğer görüşler ise yahudilerin parasal gücünden yararlanmak için bu tercihin yapıldığı veya hristiyanlık ile bizans müslümanlık ile halifenin etkisinde kalmama isteğidir olarak sıralanabilir. Öyle veya böyle hazarlar 750 yılı civarında musevi olmuşlardır ve bunun hakkında şüphe götürmez pek çok delil vardır. Bu sebeple islamın kafkasların ötesinde yayılmasını engellemiş ve slavların hristiyan olmasına katkı sağlayıp dünya tarihine büyük etkilerde bulunmuşlardır.