eelt

"European Extremely Large Telescope" kisaltmasidir (elt yada e-elt).
henüz European Southern Observatory (bkz: ESO) (avrupa güney gözlemevi) tarafindan yapim asamasi sürmekte olan bir optik teleskoptur ve "dünyanin en büyük gözü" olarak adlandirilmaktadir.

ileride adindan fazlasiyla bahsettirecek bir teleskoptur. dünyada olmasina ragmen hubble teleskobundan daha iyi ve daha yüksek cözünürlüge sahip olacak bir teleskop.

görsel

Bu teleskopun ana aynasinin capi 39,3 metredir. Bu ayna 798 adet altigen aynadan olusmaktadir. Böylece dünyanin en büyük teleskopu ünvanini almistir.
Planlanmasi 3 yillik bir arastirma sonrasinda gerceklesmistir ve eso 2006´nin aralik ayinda teleskopun planlanmasi icin asamalar olusturmustur.
2008´de teleskopun ücüncü verziyonu olusturulmustur bunun icin 57,3 milyon euro bütce ayrilmistir.
Planlanma sonunda projenin onaylanmasi icin müfettisler tarafindan kontrol edilmis ve 24 eylül 2010´da son dizayni kabul edilmistir.

Ilk planlamalarda 2030´a kadar 100 metre capinda bir ayna yapimi planlaniyordu. tekniksel olarak cok zor oldugu icin ve maddi bakimdan da büyük risk tasidigi icin vazgecildi. daha sonra 50 metre olarak düsünüldü ve bundan da ayni sebeplerden dolayi vazgecildi.

ESO, 15 ortak ülkenin karariyla 9 aralik 2011´de teleskopun şili´de atakama cölünde yapimina karar verdi. 2011´in sonuna dogru 1,1 milyar euroluk bir bütce ayrildi.

2014´de Teleskopun yapilacagi yere yol yapimi basladi. tutanaklara göre teleskopun yapimi 19 haziran 2014. Teleskopun faaliyete gececegi tarih 2025 olarak planlandi.

görsel

2016´nin mayis ayinda sadece yol ve binanin yapimi ve kubbenin tamamlanmasi icin 400 milyon euro ödendi.
2017´de teleskopun bulunacagi gözlem evinin yapimina baslandi.
görsel
Teleskop faaliyete gectikten sonra yillik gider 30 milyon euro olarak hesaplanmakta.

Teleskopun ayrintili özellikleri:
- 798 adet alti köseli aynalarin birlesmesi ile 39,3 metre capinda büyük bir ayna olusturmaktadir.
- her bir altigen ayna 1,45 metre capinda ve 5 cm kalinligindadir.
- kendi türünde olan teleskoplara nazaran 15 kat daha fazla isik yakalayabilme özelligine sahip.
- toplam konstruksiyonun agirligi 2800 ton
- aynalar 2018´in ocak ayindan itibaren bir alman cam üreticisi olan schott ag tarafindan üretime baslamistir.
- schott ag, tam üretim kapasitesiyle günde sadece 1 ayna üretebilmektedir.

senzörler:
böylesi büyük bir teleskopu hareket ettirmek, ve yakalanan isigi ölcmek icin cesitli senzörler kullanilmaktadir.

CODEX: optik spektrograf(spekral cözünülürlük: 135000)
EAGLE: genis aci-multikanal-yakin kizilötesi spektrograf multi objektif
EPICS: ekstrem adaptif obtige sahip yakin kizilötesi planetkamerasi
HARMONI: geniş band alan spektrorafi
METIS: orta kizilötesi icin kamera ve spektrograf
MICADO: yakin kizilötesi isik icin kırınım sınırlı kamera
OPTIMOS: optiksel geniş açı multi obje spektrografi
SIMPLE: yüksek cözünürlüge sahip yakin kizilötesi spektrograf
ATLAS: lazerli tomografi modülü
MAORY:: coklu kirinma icin bir modül

https://www.youtube.com/watch?v=2EphICBE0tQ

kaynaklar:
(bkz: esa)
https://www.eso.org/sci/facilities/eelt/