afşarlar

safeviler'in yıkılmasından sonra, iran'da 1736-1795 yılları arasında hüküm sürmüş türk hanedanı.

görsel
Afşarlar (Avşarlar), Oğuz Türklerinin tarihsel boylarından biridir. Orta Asya kökenli bu topluluk, 11. yüzyıldan itibaren Selçuklu göçleriyle Anadolu, iran ve çevre bölgelere yayılmış; hem Anadolu Türkmen tarihi hem de iran tarihi üzerinde kalıcı etkiler bırakmıştır.

Afşarlar, klasik Oğuz geleneğinde sayılan boylardan biri olarak kabul edilir. Orta Çağ kaynaklarında adları, özellikle Kaşgarlı Mahmud'un Dîvânu Lugâti't-Türk adlı eserinde geçer. Boyun adı farklı kaynaklarda Afşar veya Avşar biçimlerinde yazılmıştır; anlamı konusunda "itaatkâr", "çevik" veya "avcılığa yatkın" gibi farklı açıklamalar bulunur.

Selçuklu dönemindeki göçlerle Afşar toplulukları Anadolu, iran ve daha sonra Afganistan'ın çeşitli bölgelerine yerleşti. Günümüzde Afşar kökenli topluluklar özellikle Türkiye ve iran'da yaşamaktadır. iran'daki bazı Afşar toplulukları tarih boyunca göçebe veya yarı göçebe yaşam biçimini uzun süre korumuştur.

Afşarlar, özellikle iran'da Kızılbaş toplulukları içinde önemli bir askerî ve siyasî güç hâline geldi. 18. yüzyılda Nadir Şah, Horasan'daki Afşarların Kırklu oymağından çıkarak Safevî yönetimine son verdi ve 1736'da Afşar Hanedanı'nı kurdu. Onun döneminde iran'ın sınırları Kafkasya'dan Hindistan'a kadar genişledi; ancak ölümünden sonra hanedanın etkisi hızla azaldı.

Afşar kültürü, Türkmen gelenekleriyle yakından ilişkilidir. Anadolu'da Avşar halayı, Avşar zeybeği ve Avşar kabası gibi halk oyunları boyun adını taşır. Halk ozanı Dadaloğlu, Osmanlı Devleti'nin iskân politikalarına karşı Avşarların direnişini şiirlerinde işlemesiyle tanınır. iran'da ise Afşar halıları, geleneksel dokuma sanatının önemli örnekleri arasında gösterilir.